AramaArama
Gıda Hattı

Trakya'da kuraklığa dayanıklı ayçiçeği ıslah çalışmaları sürüyor

12 Ağustos 2021, 14:31
Paylaş
Trakya'da kuraklığa dayanıklı ayçiçeği ıslah çalışmaları sürüyor

Trakya Üniversitesi ve TÜBİTAK işbirliği ile yürütülen "kuraklığa dayanıklı ayçiçeği" ıslah çalışmaları sürüyor. Trakya Üniversitesi Genetik ve Biyomühendislik Bölümü Başkanı Prof. Dr. Yalçın Kaya, konu hakkında bilgiler verdi.

Trakya Üniversitesi ve TÜBİTAK işbirliği ile 2020 yılı Temmuz ayında kurulan "Ayçiçeği Dünya Koleksiyonu Bahçesi" faaliyetlerini sürdürüyor. Dünyada yetiştirilen 60 ana ayçiçeği türünden oluşan bahçe önemli bir araştırma alanı özelliği taşıyor.

Küresel ısınmaya bağlı olarak artan kuraklık ülkemizi tehdit ediyor. Bu durum tarımsal profilimizi de değiştiriyor. En önemli tarımsal ürünlerimiz arasında yer alan ayçiçeği de kuraklıktan etkilenmesi beklenen bitkiler arasında sayılıyor.

Prof. Kaya bu soruna çözüm bulabilmek adına dünyanın en olumsuz hava koşullarına sahip bölgelerinde yetişen ayçiçeği türlerini incelediklerini ifade etti. Kaya, Amerika'nın çöllerinde yetişen ayçiçeklerini eldeki türlere melezleyerek Türkiye'nin değişmekte olan iklim koşullarına uygun türler elde etmek üzere araştırmalar yapıldığını söyledi.

Islah çalışmaları ile kuraklığa dayanıklı ayçiçeği

Ayçiçeği koleksiyonunda birçok gen kaynağı olduğunu belirten Genetik ve Biyomühendislik Bölüm Başkanı, yürütülen ıslah çalışmaları ile şiddetli kuraklığa dayanıklı ayçiçeği türleri elde etmeyi umduklarını vurguladı.

Kuraklığın etkilerini en aza indirmek için iki yolun olduğunu belirten Kaya bunlardan birinin düzensiz yağan yağmur sularını biriktirerek uygun zamanda kullanmak, diğerinin ise eldeki bitki türlerini kuraklığa karşı dayanıklı hale getirmek olduğunu belirtti.

Bitki ıslah çalışmalarının 10 yıl gibi uzun zaman aldığını ifade eden Prof. Kaya, kuraklıkla mücadele ile ilgili planlamaların bu süre göz önüne alınarak yapılması gerektiğine dikkat çekti.

Kaya, ayçiçeğinin anavatanının Amerika olduğunu, koleksiyonun Amerika'nın Nevada çöllerinden, Rocky Dağlarının tepesine kadar pek çok kurak bölgesinde yetişen türleri içerdiğini belirtti. Bu türlerdeki genlerin melezleme yoluyla kendi türlerimize aktarıldığını ifade eden Prof. Kaya, bu şekilde elde edilen türlerin hem verimli, hem dayanıklı olduğunu söyledi.

Islah çalışması nedir? Melezleme ne demektir?

Islah çalışması Tarım ve Orman Bakanlığı internet sitesinde şöyle tanımlanıyor:

"Ekonomik yönden önemli olan bitkilerde genetik ve sitogenetik esaslardan yararlanılarak bitki cins, tür ve çeşitlerinin genetik yapısını yetiştirici ve tüketicinin istekleri doğrultusunda planlı bir şekilde değiştirme ve geliştirmeye bitki ıslahı denmektedir."

Birçok bitki tozlaşma yoluyla döllenerek meyve ve tohum oluşturur ve bu şekilde çoğalır. Islah çalışmalarından biri melezlemedir. Çaprazlama da denen bu yöntemde farklı cins veya tür bitkilerin birbiri ile tozlaşması sağlanır. Başarılı şekilde melezlenen bitkinin oluşturduğu tohuma melez tohum denir. Melez tohumda her iki cins bitkinin de genleri bulunur. Bu tohumun filizlenmesi ile ortaya çıkan bitki de her iki cinsin genetik özelliklerini taşır.

Melezleme çalışması, istenilen özellikte ve standart hale gelmiş bitkinin elde edilmesine kadar  sürdürülür. Her çaprazlama başarılı olmayabilir, elde edilen melez bitki istenilen özellikleri taşımıyor ya da melezleme sonrasında bazı özelliklerini kaybetmiş olabilir. Çok detaylı ve meşakkatli ıslah çalışmaları bu nedenle çok uzun zaman alabilir.

Melez ya da hibrit bitki GDO mudur?

Melezlemede cinsler veya türler arasında gen aktarımı olur. Ancak bu aktarım doğal yollarla olduğu, genetik mühendisliği araçları kullanılmadığı için melez bitkiler genetik materyali değiştirilmiş organizma (GDO) sayılmazlar.

Melezleme 20'nci yüzyılda tarımsal üretimde yaşanan artışta rolü olan en önemli faktörlerdendir. Günümüzde ekilen mısır, buğday, soya, pamuk, ayçiçeği gibi birçok endüstriyel bitkinin tohumu melezdir.

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.