Gıda Hattı

Tayfun Bayındır

3 Nisan 2007, 12:24
Paylaş

Obezite çağımızın hastalığı

Çağımızın iki büyük hastalığı stres ve obezite.

İlginçtir ki; her iki hastalığın tedavisi de midemizden geçiyor. Sağlıklı beslenenlerde obeziteye rastlama şansımız neredeyse sıfır. Peki siz obez misiniz?

Peki nedir şu son dönemlerde dilimizden düşürmediğimiz obezite? Kimlere "obez" denir? Obez olup, olmadığımızı nasıl anlarız? Ve gıda firmaları, gıda mühendisleri obeziteye karşı neler yapmaktalar?

Obezite, halk arasında bilinen adıyla şişmanlık, vücutta fazla miktarda yağ birikmesi sonucu ortaya çıkan ve mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır. Besinlerle alınan enerji miktarının, metabolizma ve fizik aktivite ile tüketilen enerji miktarını aştığı durumda ortaya çıkar. Obezite, kalp ve damar sistemi, solunum sistemi, hormonal sistem, sindirim sistemi gibi sistemleri ciddi biçimde etkiler. Çok önemli ve hatta ölümcül olabilecek hastalıklara zemin hazırlar. Kalp hastalıkları, yüksek tansiyon, şeker, yüksek kolesterol, solunum rahatsızlıkları, eklem hastalıkları, kısırlık, iktidarsızlık, bazı kanser türleri, obezite ile doğrudan ilişkili hastalıklardan bazılarıdır.

Dünya Sağlık Örgütü'nün verilerine göre obezite, son 20 yılda adeta bir salgın hastalık gibi tüm dünyaya yayılmıştır. Ve ne yazık ki günümüzde bu yayılma hızı daha da artmıştır. 1995 yılından bu yana en yoğun sağlık araştırmaları ve harcamaları AIDS, Kanser ve Obezite üzerine yoğunlaşmıştır. Bu hastalığın en ilginç yanı ise gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkelerde daha çok görülmesidir. Yine Dünya Sağlık Örgütü'nün araştırmalarına göre en çok obez ABD'de yaşamaktadır. (ABD sağlıksız beslenmeyi körüklediği kanıtlanmış olan fast-food'un çıkış noktasıdır.) Dünyada süratle artan obeziteden Türkiye'de ciddi biçimde etkilenmektedir. Ülkemizde kadın nüfusumuzun üçte biri, erkek nüfusumuzun da yaklaşık beşte biri obezdir.

Obez olup, olmadığımızı anlayabilmemiz için çeşitli ölçümler vardır. Bunlardan en yaygın olanı vücut kitle indeksi (Body Mass Index-BMI), yani bel çevresi ölçümüdür. BMI, vücut ağırlığının, boyun karesine bölünmesi ile hesaplanır. Bu değer yaş ve cinsiyetten bağımsızdır. Bununla beraber BMI kullanımı, çocuklarda, hamile kadınlarda ve çok adaleli kişilerde doğru sonuç vermez.

Şimdi bu ölçümü daha iyi anlatabilmek için BMI ile ilgili iki örnek verelim. Kadınlar için seçtiğimiz ağırlık 70 kg, boy ise 1.60. Buna göre bu seçtiğimiz kadın deneğin BMI değeri; 70 / (1.60)² = 70 / 1.60x1.60 = 70 / 2.56 = 27.34 kg/m²’dir. Erkekler için seçtiğimiz ağırlık ise 90 kg, boy 1.70 m’dir. Buna göre erkek deneğin BMI değeri; 90 / (1.70)² = 90 / 1.70x1.70 = 90 / 2.89 = 31.1 kg/m²’dir.

Genel sağlık değerlerine göre BMI değeri 18.5 kg/m²’nin altında olanlar zayıf, 18.5-24.9 kg/m² arasında olanlar normal kilolu, 25-29.9 kg/m² arasında olanlar fazla kilolu, 30-39.9 kg/m² arasında olanlar obez , 40 kg/m²'nin üzerinde olanlar ise ileri derecede obez diye tanımlanırlar.

Obezite tanımlamasında bel çevrenizin ölçümü çok önemlidir. Erkeklerde 94 cm'nin, kadınlarda ise 80 cm'nin üzerindeki ölçümler riske girdiğiniz anlamına gelir. Bel çevresi ölçümü ve anlamı ise şudur; vücuttaki toplam yağ miktarı önemli olmakla beraber, yağın nerede biriktiğini bilmek ve buna uygun davranmak daha önemlidir. Karın çevresinde yağ birikimi, kalça ve vücudun diğer bölgelerinde yağ birikiminden daha fazla sağlık risklerine neden olur. Bu risk için basit fakat doğru yöntem, bel çevresi ölçümüdür. Bununla birlikte, bel çevresi ile ilişkili hastalık riskinin, farklı toplumlarda değişkenlik gösterdiği unutulmamalıdır. Sağlıklı beslenmek adına yapılan tüm diyetler, aslında obezitenin önüne geçilmesi için uygulanan ilk tedavidir. Yazımıza temel aldığımız Dünya Sağlık Örgütü verileri, devasa gıda şirketlerinin 2000 yılından bu yana yaptıkları 5 ila 10 yıllık planlarında obeziteye savaş açtıklarını göstermektedir. Bu şirketler 1990’lı yıllardan itibaren ürettikleri yiyeceklerin üzerine koydukları uyarılar ve besin değerleri ile bu hastalığın önlenebilmesi için ciddi girişimler yapmışlardır. Şimdilerde ise özellikle ürettikleri diyet ürünlerle obeziteye açılan savaşta, sağlık örgütlerine oranla daha da ileriye gitmişlerdir.

Obezite ciddi bir hastalıktır. Gıda şirketleri üzerlerine düşeni ciddi biçimde yapmaktadırlar... Peki ya siz?

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.