Gıda Hattı

Özcan Pektaş

9 Şubat 2007, 13:42
Paylaş

Reklam Kurulu Başkanı Özcan Pektaş, gıda sektörü için büyük önem taşıyan gıda reklamları konusunu Gıdahattı için yazdı

Ülkemizde ticari reklam ve ilanların, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Kanunu’na uygunluğunu Reklam Kurulu denetlemektedir. Kanun hükümlerine aykırılık durumunda yaptırım uygulayan Reklam Kurulu, siyasi otoriteden bağımsız bir organdır. 29 üyeli kurulun çoğunluğu, meslek kuruluşları ve sivil toplum örgütlerinin temsilcilerinden oluşmaktadır. Reklam Kurulu, reklamlara ilişkin başvuruların yanısıra resen de inceleme yapmaktadır. Kanuna aykırılığı tespit edilen reklam ve ilanlar hakkında, 3 aya kadar tedbiren durdurma ve/veya durdurma ve/veya aynı yöntemle düzeltme ve/veya para cezası uygulanmaktadır. Kurul kararları, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na ait www.sanayi.gov.tr adresinde duyurulmaktadır.

Tüketiciler, refah seviyesi arttıkça, dünyanın herhangi bir yerinde piyasaya yeni çıkan bir ürünü, hemen talep etmektedir. Aynı zamanda sudaki, havadaki ve gıdalardaki kirlilikten ve kimyasallardan kaynaklanan hastalıklardan korunmak, yaşlılığı geciktirmek ya da vücut direncini artırmak istemektedirler. Buna paralel olarak fonksiyonel gıdalar, gıda takviyeleri gibi ürünler piyasaya sürülmektedir. Yeni fonksiyonel gıdaların geliştirilmesi ve giderek yaygınlaştırılması ile bu pazarın büyüme eğilimini önümüzdeki yıllarda da sürdürmeye devam edeceği bir gerçektir.

Bu durum;

Sosyal sorumluluk ve tüketicilerin bilgilendirilmesi açısından pazarda faaliyet gösteren firmalara;

Gıda Kanunu’nun uygulamasını gerçekleştirecek olan Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’na; Tüketici çıkarlarının korunması açısından Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü ile Tüketici Dernek ve Vakıflarına; Gıda reklamlarının mevzuata uygunluğunun değerlendirilmesi açısından da Reklam Kurulu’na, bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da önemli görevler yüklemektedir. Bu yüzden pazarın sağlıklı büyüyebilmesi, tüketicinin doğru şekilde aydınlatılması ve gıda ürünlerinin reklam ve etiketlerinde mevzuata uygun davranılması son derece önemlidir. 7 Temmuz 2006 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddelerinin Genel Etiketleme ve Beslenme Yönünden Etiketleme Kuralları Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ (2006/34)” ile gıda etiketlerinde ve tanıtımlarında sağlık beyanlarının yapılmasına izin verilmiş durumdadır.

Bu tür ürünlerin tanıtımında sağlık beyanlarının gereği gibi yapılmaması halinde fazla ve bilinçsiz tüketimi, sağlık için tehlikeli sonuçlar doğurabilmektedir. Doğru tüketildiğinde hastalık risklerinin azaltılmasına katkı sağlayabildiği belirtilen fonksiyonel gıdalar ya da herhangi bir gıda maddesi ile ilgili olarak, bilimsel veriler ve analizlerle kanıtlanmamış, üzerinde çalışmalar yapılmamış beyanların yapılmaması, sağlık beyanlarında koşul olarak belirlenen hususların tüm tüketicilerin kolaylıkla algılayabileceği ve anlayabileceği şekilde sunulması gerekmektedir. Bu konuda stanol/sterol içeren gıda reklamlarına ilişkin gelişmeleri örnek verebiliriz. Bu nitelikteki gıda maddelerinin sağlık beyanlarının, “-bu gıda bitkisel sterol/stanol içerir. bitkisel sterol ve/veya stanol kolesterol oranını düşürmeye; düşük kolesterol kalp ve damar sağlığının korunmasına yardımcı olur” hükmü nedeniyle, reklam veren firmalar Reklam Kurulu tarafından uyarılmış, 10/10/2006 tarihli kurul toplantısında reklamların durdurulması kararı alınmış ve tebliğ edilmiştir. Buna rağmen, son günlerde yayınlanmakta olan reklamlarda, anılan gıda maddelerinin doktorlar tarafından kolesterol sorunu bulunanlara tavsiye edilebilen nitelikte bir ürün olduğu izleniminin verildiği; reklamlarda “kolesterolü düşürmeye yardımcı olur” ifadeleri kullanılmakla beraber ürünün 2 hafta boyunca her gün tüketilmesi sonucundaki durum belirtilirken “sonuç gerçekten çok etkileyiciydi”, “sonuç gerçekten inanılmazdı” ve “her gün mutlaka” denilerek sağlık beyanı yapılabilmesinin temel koşulu olan “yardımcı olur” ifadesinin geri planda kaldığı ve böylelikle kolesterol sorunu olan izleyiciler nezdinde anılan gıda maddesinin 2 hafta boyunca her gün kullanılması sonucunda kandaki kötü kolesterolün kalp ve damar sağlığı açısından sorun yaratmayacak düzeye indiğinin ana mesaj olarak verildiği; reklamlardaki “hiçbir yan etkisi yoktur” ifadesiyle de herkesin söz konusu ürünü rahatlıkla kullanabileceği yönünde algı oluşmasının amaçlandığı, oysa sağlık beyanı koşulunda bitkisel sterol ve stanol içeren gıdaların hamile ve emzikli kadınlar ile 5 yaşın altındaki çocuklar gibi “özel beslenme ihtiyaçları olan kişiler için uygun olmayabileceği” riskinin belirtilmeyerek özel durumlarının gözetilmediği;

Dikkate alınarak inceleme konusu reklamlarda uyarı ve sınırlandırmalar belirtilmeyerek tüketicilerin doğru şekilde bilgilendirilmediği, bu durumun ise ürünlerin rahatlıkla kullanılabileceği izleniminin oluşmasına neden olduğu değerlendirilerek Reklam Kurulu’nun 09/01/2007 tarihli toplantısında reklamların tedbiren durdurulmasına karar verilmiştir. Reklam veren firmalardan gelecek bilgi ve belgeler neticesinde; Kurul tarafından üç ay içerisinde söz konusu reklamlara ilişkin nihai karar verilerek kamuoyuna duyurulacaktır. Benzer hususlara diğer gıda maddelerinin tanıtım faaliyetlerinde de dikkat edilmesi gerekmektedir.

Reklam Kurulu’nun kamuoyunda bilinirliği giderek artmakta, kararları yakından izlenmektedir. Bunun neticesi olarak, Reklam Kurulu’na 2004 yılında 398, 2005 yılında 642, 2006 yılında 1280 adet başvuru yapılmıştır. Geçen yıl 188 başvuru ile sağlık sektörü ilk sırada yer almakta, bunu 167 adet başvuru ile gıda reklamlarının izlediği görülmektedir. Ocak 2004-Aralık 2006 tarihleri arasında kurulda karara bağlanan gıda reklamları ile ilgili veriler ise şöyledir:

2004-2006 arası Karara bağlanan gıda reklamı 124
Reklamı karara bağlanan gıda türü Bitkisel Karışımlar/Bitki Çayları 61
Enerji İçecekleri 10
Fonksiyonel Gıda 6
Alkollü İçecekler 6
Sıcak/Soğuk içecekler 6
Bisküvi/ Kurabiye/Çikolata/Tatlı/Şekerleme 9
Beyaz/Kırmızı Et ve Et ürünleri 5
Gıda Takviyesi 3
Süt ve Süt ürünler 6
Bebek Maması/Ek Gıda 4
Kanuna aykırı bulunan 105
Verilen cezalar İdari Para ve Durdurma Cezası 89
Durdurma Cezası 16
Para cezası tutarı 2.084.013.- YTL

Karara bağlanan reklamlar incelendiğinde; toplumda şifalı bitkiler ya da bitki çayları olarak bilinen çeşitli bitkisel karışımlara ilişkin şikayetler ilk sırada. Bu reklamlarda kesin ve net ifadeler ile kanser başta olmak üzere toplumda yaygın olan hastalıkların tedavi edilebileceği imajının oluşturulduğu, ürünlerin tıbbi müstahzar gibi tanıtıldığı; dolayısıyla halk arasında bilinçsiz kullanımının tüketici sağlığı açısından tehlikeli sonuçlar doğurabileceği gözönüne alınarak, çoğunlukla idari yaptırım uygulanmaktadır. Kanuna aykırı hareket edenlere 2007 yılı için uygulanan 5 bin 919 YTL idari para cezası, aykırılığın, ülke düzeyinde yayın yapan yazılı, sözlü, görsel ve sair araçlar ile gerçekleşmesi halinde on kat artışla 59 bin 192 YTL olarak uygulanmaktadır. Sonuç olarak, mevzuat hükümlerine aykırı, tüketicilerin yanıltılması ve aldatılmasına neden olduğu tespit edilen reklam ve ilanlar durdurularak mağduriyetlerin önüne geçilmektedir. Ancak, idari yaptırımlar bir dereceye kadar caydırıcıdır. Firmaların topluma karşı sorumluluklarını gözardı etmemeleri, velinimetlerine karşı eksiksiz ve doğru bilgi akışını sağlamaları, ektiklerini biçmelerini sağlayacaktır.

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.