Gıda Hattı

Meryemana dikeni nedir? Meryem ana dikeni faydaları nelerdir?

24 Nisan 2020, 12:00
Paylaş
Meryemana dikeni nedir?  Meryem ana dikeni faydaları nelerdir?

Meryemana Dikeni’ne (Silybium marianum) halk arasında deve dikeni, akkız, deve kengeri, kengel, kangal, sütlü kengel, uslu kenger, şevkülmeryem, mübarek diken, süt dikeni, yabani enginar ve kıbbun, gibi isimler verilmiştir. Ancak, Cynara, Onopordum, Carduus, Cnicus gibi cinslere dahil türler ile diğer bazı dikenli türlere de bu isimler; özellikle yaygın olarak kullanılan deve dikeni ismi verildiğinden yanılmalara sebep olabilir; dikkatli olmak gerekir. Peki meryemana dikeni nedir, faydaları nelerdir?

Dikenli bitkiler hayvanlar tarafından pek yenmez ancak, eşek ve deve bundan istisna olup, bu bitkileri severek yerler. Anadolu’da halk arasında eskiden bu hayvanların binek hayvanı olarak yaygın kullanıldığı yerlerde birbiriyle hiçbir akrabalığı olmayan yüzden fazla bitki   ‘deve dikeni’  veya ’eşek dikeni’ olarak adlandırılmış ve günümüze kadar kullanılagelmiştir.

Bitkiyi Latincesi ile sormak veya meryemana dikeni ismini kullanmak bu gibi karışıklıkları önemli ölçüde önler.

Meryem ana dikeni

Meryemana dikeni bitkisi nedir?

Bitkinin cins ismi Silybum Rumca silibon kelimesinden alınma olup, püskül, ponpon anlamındadır. Bu da meyvelerinde bulunan 15 mm kadar uzunlukta, düşücü ve beyaz renkli bir tüy demetine (Pappus) izafeten verilmiştir. Anavarzalı ünlü hekim Dioscorides bu ismi, benzeri dikenli bitkilere de kullanmıştır. Marianus ismi ise Hz. Meryem’e atfen verilmiştir. Efsaneye göre Hz. Meryem, Hz. İsa’yı emzirirken sütü bitkinin üzerine damlamış ve bitkinin yapraklarında beyaz lekeler oluşmuştur. Yapraklardaki belirgin beyaz lekelerden dolayı Hz. Meryem’in masumiyetini hatırlattığı için bu ismin verildiği de ileri sürülmektedir.

Kaynaklarda Meryemana Dikeni’nin bir veya iki yıllık bir bitki olduğu belirtiliyorsa da, bizim üzerinde çalıştığımız bitkilerin hepsi de bir yıllık gelişme göstermişlerdir. Bitkinin tohumlarının sonbaharda çimlenip rozet teşkil etmesi ve kıştan sonra ilkbaharda sürgün verip çiçeklenmesi bu yanılgıya sebep olabilir.

İlkbaharda çimlenen bitkiler de aynı yılda çiçeklenmektedir. Bitki 40-150 cm, bazen iki metreyi geçecek şekilde boylanan otsu bir bitkidir. Özelikle rozet yaprakları çok büyük, parlak yeşil renkli, alaca damarlı ve dikenlidir. Çiçekleri tabla şeklinde olup, oldukça büyük ve sert dikenlidir. Çiçekler mor renkli olup, seyrek de olsa beyaz renklilerine de rastlanılmaktadır. Yetiştiği bölgeye göre Nisan-Haziran aylarında çiçek açar.  Olgunlaştığında çok kolay dökülen 5-7 mm uzunlukta, esmer-siyaha yakın parlak gri renkli meyveleri (tohumları) vardır.

Bitkinin Batı Asya, Doğu Akdeniz orijinli olduğu belirtiliyorsa da, yayılıcı bir bitki olduğundan bugün dünyada Güney-Batı Avrupa, Avustralya, Kuzey Afrika, Kuzey Amerika, Asya ve daha bir çok yerde yetişmektedir. Akdeniz ülkeleri ve Rusya’nın güneyinde yaygındır. Keşmir-Hindistan-Pakistan bölgesinde de doğal olarak yetişir. Türkiye’de ise Batı ve Güney Anadolu’da İzmir, Aydın, Denizli illerinde daha yoğun olmak üzere Muğla, Manisa, Antalya, Mersin, Adana ve Antakya illerinde ve Marmara bölgesindeki illerde güneşli açık alanlarda yol ve tarla kenarları ile boş alanlarda yetişmektedir. Birçok ülkede kültürü yapılmaktadır. Ülkemizde doğal bitkilerden toplanan tohumlar ihraç edilmektedir.

deve dikeni

Meryemana dikeni faydaları nelerdir?

Meryemana dikeni kutsal kitaplarda adı geçen, çok eskiden beri tedavide kullanılan bir bitki olmasına rağmen, etken maddeleri ancak 1968 de izole edilmiş ve bunlara silimarin adı verilmiştir. Silimarin, kompleks bir yapıda flavonolignan türevleri karışımımıdır. Bitkinin tohumlarında %1-3 oranında bulunur; en önemlileri silybin (silibinin), silychristin ve silydianin’dir. Az miktarda benzer yapıda diğer bileşikler de vardır. Ayrıca acı maddeler, %16-28 oranında sabit yağ, %26-28 oranında protein, karbonhidrat, reçine, müsilajlı maddeler ve düşük oranda uçucu yağ ihtiva eder. Sabit yağın bileşiminde ortalama %60 kadar linoleik, %20 kadar da oleik asit bulunur.

Bazı yerlerde genç yaprakları toplanır, dikenleri alındıktan sonra çiğ yemiş olarak veya haşlanarak yenir. Genç taze saplarının kabukları soyularak doğranır ve salatalara ilave edilir veya doğrudan yenilebilir. Çiçek tablaları enginar gibi hazırlanılıp, yenir. Taze köklerinin yenildiği, tohumlarından kahve yapıldığı da belirtilmekle beraber bu bilgilerin değişik bitkilere aynı adın verilmesinden dolayı doğruluğu şüpheli olabilir.

Meryemana dikeni tohumu faydaları nedir?

Bağışıklık sistemini destekliyor

Meryemana Dikeni’nin kullanılan kısımları esas itibari ile meyveleri (tohumları ) olup, tohumları ve silimarin; hepatit, siroz, karaciğer yağlanması, sarılık ve diğer karaciğer rahatsızlıkları ile baş ağrısı, nevralji, beyin ödemi, varis, seyahat hastalığı (yol tutması), MS, safra kesesi rahatsızlıklarında, mantar zehirlenmelerinde, sedef hastalığında, alkole bağlı karaciğer hasarında kullanılmaktadır.

Kuvvet verici olarak kullanılır; özellikle hepatit tedavisinde çok iyi sonuç verir. Silimarin etkili bir karaciğer koruyucusu madde olup, standardize edilmiş %70-80 silimarin ihtiva eden ekstreleri kronik karaciğer rahatsızlıklarında kullanılır. Ayrıca ruhsal hastalıklarda da kullanılmaktadır. Halk arasında toprak üstü kısmı idrar söktürücü, ateş düşürücü, romatizma ağrılarında, yatıştırıcı ve iştah açıcı olarak kullanılmaktadır. Bitkinin etken maddeleri karaciğeri genel anlamda korur ve karaciğeri zararlı ve zehirli maddelerden de büyük oranda temizler.

Karaciğerin dokusunu yenilemesine yardımcı olur.

Karaciğeri koruduğu, metabolizmasını iyileştirdiği için karaciğerle dolaylı olarak ilgili olan tüm rahatsızlıkların tedavisine de dolaylı katkı sağlar; bağışıklık sistemini kuvvetlendirir.

Tohumları öğütüldükten sonra yoğurt içine veya bala ilave edilerek tüketilir. Ekstreleri eczanelerde satılmaktadır.

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.