Kars’ın 3K’sının yanına bir yıldız daha: Mavi Kantaron

Kars deyince aklımıza kar, kaz, kaşar geliyor. Son yıllarda turizmde de hareketlilik gözleniyor. Umarım bundan böyle mavi kantaron gibi tıbbi ve aromatik bitkiler ile onlardan elde edilen ürünler de ilgi çekmeyi başarır.

Kars’ın uçsuz bucaksız ovalarında Oğuzlu Köyünde yaşayan Sondem Yıldırım, dar gelirli bir ailenin altıncı çocuğu olarak doğuyor. “Son dem olsun” diye “Sondem” adı veriliyor. Ama son olmuyor, ardından üç çocuk daha doğuyor. Ancak ilkokulu bitirebilen Sondem’i küçük yaşlarda evlendiriyorlar.

Kar altında uzun kış aylarından sonra etraf yeşilleniyor ve bütün ova çiçek kaplıyor. Artık kar yerine her yerden saçılan rengarenk çiçekler, insanı etkiliyor.

Yıllar sonra okumaya karar veriyor. Ortaokul ve liseyi dışarıdan bitiriyor. Evin ve ailenin işleri yanı sıra, etrafındaki çiçekleri değerlendirmeye de başlıyor. Tıbbi ve aromatik bitkilerin bazılarını kurutuyor, bazısının yağını çıkarıyor. Haliyle köydeki imkanlarla istediğini tam elde edemiyor.

Çiçeklerin arasında bir tanesi var ki çok az kişinin duyduğu, Türkiye’de çok az yerde yetişen yıldızı andıran mavi kantaron… Araştırdıkça, bunun fevkalade önemli olduğu, çok aranan, az bulunan bir ürün olduğunu öğreniyor.

Peygamber çiçeği

Mavi Kantaron’un Latince adı Centaurea Cyanus’tur. Papatyagiller (asteraceae) familyasında ait bir bitkidir. İsminde de belirtildiği gibi mavi ve mor renkli (400-490 nanometre) çiçeklere sahiptir. Mavi renkli olmasının nedeni içerdiği protosiyanin pigmentidir. Tek yıllık otsu bir bitkidir. Ancak tohumları dökülüyor ve aynı yerde seneye kendiliğinden yetişebiliyor.

Halk arasında “Peygamber Çiçeği” olarak da biliniyor. Ayrıca Baltık ülkesi Estonya’nın milli çiçeğidir. Sadece Estonya’da değil, Avrupa kültüründe önemli bir yere sahip bir çiçek ve şekildir.

Mavi tabiatta az bulunduğu için, kralların, kraliçelerin rengi olarak kabul edilir. Avrupa resim sanatında da sıkça kullanılan bir figürdür.

Hatta bir dönem Avrupa’da çok etkili olan Tapınak Şövalyelerinin bayrağı da mavi kantaronun şeklini taşırdı.

Doğu Akdeniz, Asya ülkeleri, Orta Doğu, Kafkaslar ve Balkanlar yetiştirildiği bölgelerdir. 40-90 cm uzunluğundadırlar. Az kireçli, kumlu topraklar yetişmesi için en elverişli ortamdır. Kimyasal ilaç ve gübrelere hassas bir bitkidir. Haziran ayından Eylül ayına kadar çiçek açar. Güzel görüntüsünden ötürü süs çiçeği olarak da kullanılmaktadır.

Önemli bir flora kuşağı

Dünyanın en önemli flora kuşaklarından biri olan İran-Turan Flora Kuşağında bulunan Kars ili çok geniş bir alana yayılan çayır ve meralarında bulunan tıbbi ve aromatik bitki varlığa sahiptir. Mavi Kantaron dışında tıbbi papatya, tıbbi nane, kekik, altın otu, civan perçemi, sarı kantaron, adaçayı, andız otu, karakafes, acı pelin vb. olmak üzere yöreye has 54 tıbbi ve aromatik bitki bulunuyor. Bu bitkilerin toplam potansiyelinin yıllık 300 bin ton ile 600 bin ton arasında olduğu tahmin ediliyor.

Köydeki kadınlarla bir kooperatif kurmaya karar veriyorlar. İşte tam burada bu girişimlerine iki ayrı yerden destek geliyor. Bir taraftan Tarım İl Müdürlüğü, diğer taraftan da ABC deterjan ile yolları kesişiyor.

ABC deterjanın daha önceki projelerini burada yazmıştım. Beş yıl önce başlayan ABC ile Yerli Yerinde kurumsal sosyal sorumluluk projesinin ilk bölgesi Osmaniye ilinin Bahçe ilçesi olmuştu. Burada kadın çiftçiler tarafından safran bitkisi yetiştirildi. İkinci yılında Ordu’nun Perşembe ilçesinde taflan bitkisine destek verildi. Üçüncü yılında Bursa’nın Karacabey ilçesinin Dağkadı köyünde ekinezya bitkisine destek verildi. 2021 yılında ise İzmir’in Menemen ilçesinde Aynısefa bitkisi yetiştirilerek Menemen Kalkınma Kooperatifi’ne destek sağlandı. Bu kooperatiflerde, kadınlar söz edilen bitkilerin yanı sıra, farklı bitkileri de değerlendirmeye devam ettiler.

Köy kadınlarına önemli bir gelir kapısı

ABC Deterjan, mavi kantarondan ilham alınarak bir ürün üretecek ve karını da yine bu projeye aktaracakmış.

ABC ile Yerli Yerinde projesinin beşinci yılı olması sebebiyle Tarım ve Orman Bakanlığı ile birlikte daha geniş açılımlı bir proje üzerinde çalıştıkları bilgisini de aldık. Ekim ayında tüm kooperatifleri bir araya getirerek kaynaşmaları ve sinerjilerini artırmaları sağlanacakmış. İnşallah önceki projelerin ve mavi kantaronun etki ve sonuçlarını burada yazmak da bana nasip olur.

“Mavi kantaron bu bölgenin yıldızı”

Mavi Kantaron için ilk adımı atan Oğuzlu Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Başkanı Sondem Yıldırım’ı çok heyecanlı ve istekli buldum. Mavi Kantaron için yapılan tören boyunca eşi ve kızının da her şeye koşturması dikkatimi çekti. Yıldırım “Mavi kantaron bu bölgenin yıldızı olan çok özel bir bitki. Bu bitkinin bu zamana kadar değerlendirilmemiş olması, bizim için üzücüydü. ABC Deterjan yetkilileri ile görüştükten sonra 20 kadın çiftçi sevinçten havalara uçtuk. Kişisel olarak aromatik yağ yapımı çabalarım uzun zamandır sürüyor. Takdir edersiniz ki üretim ekipmanı olmadan üretebileceğimiz yağ hacmi çok sınırlı, yaptıklarımızla büyümemiz çok zordu. Artık hem tesisimiz var hem de bol miktarda yağ üretebilecek makinelerimiz var. Şimdilik 5 dönümlük alanda ekim yaptık, bu daha sonra 10 dönüm hatta neden 100 dönüm olmasın diye düşünüyoruz. Büyük hayallerimiz var. Bu aromatik yağ yapımı çalışmalarımızı bütün çevre köylere yaymayı hayal ediyoruz.” diyerek duygularını ifade etti.

Ürettiği yağları ve kremleri dünya pazarında da pazarlamayı planlıyorlar. Ayrıca ABC Deterjan’ın satın aldığı teknik ekipman sayesinde sadece mavi kantaron değil pek çok bitkinin yağını ve özünü üretebilir hale gelmiş olacaklar. Onlardan mutlusu yok…

Bu arada Sondem Yıldırım, şu an üniversite eğitimine devam ediyor. Önünde kooperatif yönetmenin yanı sıra yüksek lisans eğitimi hedefi de var.

Yılda en az 7,5 milyon lira gelir elde edilecek

“Yerli Yerinde Mavi Kantaron projesi” sayesinde Kars Oğuzlu köyünde 20 kadın kendilerini geçindirecek geliri elde edebilecek. Kadın kooperatifinin tesisinde oluşturulan yağ yapımı için kullanılacak distilasyon ve soğuk sıkım makineleri sayesinde ziyan olan pek çok tıbbi ve aromatik bitki yağ haline getirilerek değerlendirilecek. Bu sayede yıllık yaklaşık en az 7.5 milyon liralık gelir elde edilebilecek.

Projenin nadide çiçeği mavi kantaron ise anti-inflamatuar özelliği flavonoid, tanen gibi sekonder metabolitler içeriği ile tıbbi özelliği dışında son yıllarda kozmetik sanayinde yardımcı olması sebebiyle çok aranan bir çiçek durumunda. Kooperatif kadınlarının ürettiği ürünlerin satışı için ulusal ve uluslararası yağ hammadde kullanan markalar, kozmetik firmaları ve koku üreticileri ile görüşmeler de yürütülüyor.

Kars deyince aklımıza kar, kaz, kaşar geliyor. Son yıllarda turizmde de hareketlilik gözleniyor. Özellikle de Doğu Ekspresi ile yöreye çok insan geliyor. Sarıkamış Şehitlerimizi ziyaret ve Ani antik şehri bu alanda ilk ilgi alanını oluşturuyor.

Umarım bundan böyle mavi kantaron yanı sıra tıbbi ve aramotik bitkiler ve onlarla elde edilen ürünler de hem turistin hem de herkesin ilgisini çekmeyi başarır.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Fikri Türkel - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gıda Hattı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gıda Hattı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Gıda Hattı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gıda Hattı değil haberi geçen ajanstır.