Gıda Hattı

Halk Sağlığı ve Veteriner Hekimler…

28 Ekim 2020, 16:40
Paylaş

Veteriner Hekimliğin ilk akla gelen görevi hayvan sağlığını korumak olarak bilinse de, halk sağlığı konusunda sağlayacağı katkılarda en az onun kadar önemlidir.

Dr. Hüseyin Sungur/Veteriner Hekim

Veteriner hekimler mezun olduklarında tıpkı beşerî hekimler gibi meslek yemini ederler. Bu yemin, etik ve  deontolojik bir özellik taşır. Veteriner hekimler mesleklerini yeminlerine bağlı kalarak, hayvan sağlığını ve refahını korumak, hayvanların ıstıraplarını dindirmek, halk ve çevre sağlığını korumak için çaba harcarlar.

Veteriner Hekimlerin halk sağlığına katkıları

Veteriner Hekimliğin ilk akla gelen görevi hayvan sağlığını korumak olarak bilinse de halk sağlığı konusunda sağlayacağı katkılarda en az onun kadar önemlidir. Çünkü hayvanlardan insanlara bulaşan çok sayıda hastalık bulunmaktadır. Bu hastalıklar zoonoz olarak adlandırılmaktadır.

Son güncellemelere göre insanlarda hastalık yapan 1407 civarındaki etkenin yaklaşık %58’i hayvanlardan ya da hayvansal ürünlerden insanlara bulaşmaktadır. Toplam patojenlerin 177 tanesi ya yeni görülen ya da yeniden görülen hastalık etkenleridir. Bunların yarıdan fazlası zoonotikdir ve epidemilere sebep olabilmektedir. Zoonoz hastalıkların %33’ü insandan insana bulaşabilmektedir.

Öte yandan şarbon gibi bioterörizm amacıyla kullanılan birçok etken de hayvan kökenlidir. Son yıllarda ortaya çıkan kuş gribi, domuz gribi, kırım-kongo kanamalı ateşi, deli dana (BSE) gibi hastalıklar da göstermiştir ki Veteriner Halk Sağlığı (VHS) halk sağlının temin edilmesinde vazgeçilmez bir öneme sahiptir. VHS beşerî hekimlik ile veteriner hekimlik arasında bir köprüdür.

Veteriner Halk Sağlığı kavramı ne ifade eder?

Veteriner halk sağlığı kavramı, şifacı rahiplerin hastalara ve hayvanlara bakmak arasında hiçbir ayrım yapmadıkları eski Mısır'da ortaya çıkmıştır. Başlangıçta insan hekimliği ve veteriner hekimlik tek dal olarak gelişmiştir. Hippocrates, Koch ve Pasteur gibi hekimler hem insan hastalıkları hem de hayvan hastalıkları ile aynı anda ilgilenmişlerdir. Bu yaklaşım 19. yüzyıla kadar devam etmiş ancak sonrasında, uzmanlaşmaya duyulan ihtiyaç nedeniyle insan ve hayvan hekimleri birbirinden uzaklaşmışlardır. Ancak 20. yy ’da halk sağlığında yaşanan sorunlar çok disiplinli bir yaklaşımı zorunlu hale getirmiş ve “Veteriner Halk Sağlığı” kavramı ortaya çıkmıştır.

Veteriner Halk Sağlığı (VHS), ilk kez 1951 yılında WHO/FAO tarafından tanımlanmış olup, veteriner tıp biliminin insanların “fiziksel, zihinsel ve sosyal refahına” katkılarını ifade eder. Veteriner Hekimler hayvan  sağlığı ve refahının korunması, zoonotik hastalıkların önlenmesi ve niteliğinin saptanması, hayvanlarda yanlış ilaç kullanımının engellemesi, güvenilir hayvansal gıda üretimi ve gıda güvencesinin sağlanması yoluyla halk sağlığına katkıda bulunur.

VHS'nin kapsamı çok disiplinlidir ve sadece kamu ve özel sektördeki veteriner hekimleri değil, aynı zamanda beşerî hekimleri, değişik mesleklerin profesyonelleri ile ortak çalışmayı gerektirir.

Veteriner hekimlik eğitiminde halk sağlığının yeri!

Günümüzde “Veteriner Halk Sağlığı” terimi tüm dünyada resmi olarak kullanılan bir terimdir ve başta ABD ve İngiltere olmak üzere birçok ülkede veteriner hekimlik eğitiminin önemli bir parçasıdır.

Artan uluslararası hayvan ve hayvansal ürünler ticareti, nüfus hareketleri, ilkim değişikliği, çevre kirliliği gibi birçok faktör nedeniyle yeni zoonozlar ortaya çıkmakta veya eskiden var olan hastalıklar tekrar ederek halk sağlığını tehdit etmektedir. Çok iyi bilindiği üzere salgın hastalıklar ister hayvanlarda ister insanlarda görülsün sadece hastalığın çıktığı bölge ile sınırlı kalmayıp ülke sınırlarını aşarak diğer ülkeleri de etkileme potansiyeline sahiptir. Bu yüzden VHS hizmetlerinin devamlılığına ve güncel tutulmasına ihtiyaç vardır.

VHS hizmetlerinin niteliği, ülkelerin sağlık ve tarım politikalarının önceliklerine göre belirlenir. Birçok ülkede zoonoz enfeksiyonlarının araştırılmasında insan hekimleri ve veteriner hekimler ortak çalışmalar yürütmektedir. Buna Avrupa birliği bünyesinde var olan Tıp Veteriner Ağı (Met-Vet-Net) örnek verilebilir. Bu ağ sayesinde mikrobiyoloji, epidemiyoloji, istatistik, immünoloji, halk sağlığı gibi alanlarda uzman kişilerin ürettiği  bilgiler yaygın olarak kullanılmaktadır.

Halk sağlığı genelde “toplum düzeyinde sağlıkla ilgili sorunların belirlenip tanımlanması, hastalıkların önlenmesi ve kontrolleri, hastaların rehabilitasyonu ve bakımı için gerekli tüm analitik ve yönetimsel etkinlikleri kapsayan bir bilim dalı” olarak tanımlanır.

Tanımın içeriğinde anlaşılacağı gibi veteriner halk sağlığı uzmanlığı, yeni ve tekrar eden salgın hastalıklara karşı mücadelede halk sağlığı uygulamalarının vazgeçilmez bir parçasıdır. Çünkü halk sağlığını açısından zoonozlar ve gıda kaynaklı hasatlıklar doğrudan veteriner hekimliğin görev alanına girmektedir. Halk sağlığı hizmetlerinde beşerî ve veteriner hekimlerin işbirliğini zorunlu kılmaktadır. Bu zorunluluk sadece ulusal düzeyde değil uluslararası   düzeyde olmak durumundadır.

Küresel ölçekte sorun olan enfeksiyonların son örneği; Covid-19

Yeni veya yeniden ortaya çıkan enfeksiyonlar küresel bir sorun olarak kabul edilmektedir. Genel halk ve sağlık profesyonelleri, dünyanın herhangi bir yerinde yeni bir “öldürücü” hastalığın ortaya çıkmasının tüm insanlar için bir tehdit olduğu noktasında hem fikirdirler. Bu inancı destekleyen son örnekler arasında, kuş gribi salgınları, Deli Dana Hastalığı, Sars, Ebola ve Covid-19 sayılabilir.

Dünya kamuoyunda yakıcı gündem olmaya devam eden zoonozların yeniden ortaya çıkması, biyoterörizm, çevre kirliliği, antimikrobiyal direnç, gıda üretiminin sosyo-ekonomik gereklilikleri   veteriner halk sağlığına olan ihtiyacı bir kez daha teyit etmektedir.

Her  dönemde ülkelerin değişmeyen hedefi, kendi halkının sağlığını iyileştirmek, gıda güvenliği ve güvencesini sağlamak olmuştur. Bu hedefi gerçekleştirmek içinde çok disiplinli bir anlayışla çalışmalar yapmışlar ve politikalar oluşturmuştur. Şimdilerde Tek Tıp/Sağlık olarak da ifade edilen bu yaklaşım başta doktorlar, veteriner hekimler, biyologlar, çevre ve biyomedikal mühendisleri olmak üzere çok çeşitli mesleklerin bilgi ve tecrübelerinin bir havuzda toplanması ile mümkündür.  Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OEI), Dünya Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Hastalıkları önleme Merkezleri tartışma ve bilgi alışverişi platformları oluşturarak, teknik toplantılar düzenleyerek, farklı projeler uygulayarak çok faydalı çalışmalar yapmakta ve ülkelere öncülük etmektedir.

Ülkemizde de benzeri çalışmalar bulunmakla birlikte doktorlar ile veteriner hekimler arasında güçlü bir kurumsal iş birliğinden söz etmek mümkün değildir. Çevre ve Sağlık Bakanlıkları ile yerel yönetimlerde halk sağlığı hizmetlerine dönük veteriner hekim istihdamı yok denecek kadar azdır. Meslek örgütleri konuya gereken önemi vermemektedir. Zoonoz hastalıkların yaygınlığı ve görülme sıklığına dair veriler  yetersizdir. Milli zoonoz komitesi etkin çalışmamaktadır. Veteriner fakültelerinin müfredatında Veteriner Halk Sağlığı dersleri yer almamak ve yüksek lisans eğitimi verilmemektedir.

Sonuç olarak, “Veteriner Halk Sağlığı”nın içeriğine uygun olarak  yeniden bilimsel temelde  ele alınmasına ve  halk sağlığı alanında veteriner hekimliğin konumunun belirlenmesine ihtiyaç vardır.

Yararlanılan Kaynaklar:

1.S. CEVİZCİ, E. ERGİNÖZ: İnsan Sağlığı ile Veteriner Hekimlik Uygulamalarının İlişkisi: " Veteriner Halk Sağlığı" İstanbul Üniv. Vet. Fak. Derg. 34 (2), 49-62, 2008

2. M.Pappaioanou: Veterinarians in Global Public Healt https://www.researchgate.net/publication/10570228_Veterinarians_in_Global_Public_Health U.S. Department of Health and Human Services

3. P.V. ARÁMBULO III: Rev. sci. tech. Off. int. Epiz., 1991, 11 (1), 255-262 Veterinary public health: perspectives at the threshold of the 21st Century

4. Components of Veterinary Public Health. – OIE Web Site

5. WHO Technical Report Series 907 Future Trends in Veterınary Public Health

Yazarın Diğer Yazıları

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.