İnsani Gelişme Endeksi’nde Türkiye farkı!

UNDP’nin 2023-2024 İnsani Gelişme Raporu’ndaki İnsani Gelişme Endeksi'nde (İGE) 193 ülke arasında 45'inci sırada yer alan Türkiye, 2022 verilerine göre üst üste dördüncü kez, dört kategoriden en yükseği olan “çok yüksek insani gelişme” kategorisinde yer buldu. Ancak İGE eşitsizliklere uyarlandığında Türkiye’nin sırası düşüyor. Toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri hesaba katıldığında, Türkiye 66. sıraya geriliyor. Üstelik son sıralama, Şubat 2023 depremlerinin etkisini yansıtmıyor.

İnsani Gelişme Endeksi’nde Türkiye farkı!
İnsani Gelişme Endeksi’nde Türkiye farkı!
Haber albümü için resme tıklayın

Birleşmiş Milletler (BM) Kalkınma Programı'nın (UNDP) “Tıkanıklığı Aşmak: Kutuplaşmış Bir Dünyada İş Birliğini Yeniden Şekillendirmek” başlıklı 2023-2024 İnsani Gelişme Raporu yayımlandı.

Tedirgin edici gelişme!

Bir ülkenin kişi başı Gayri Safi Milli Gelirini, eğitimini ve yaşam beklentisini yansıtan özet bir ölçü olan küresel İnsani Gelişme Endeksi'ndeki (İGE) toparlanmanın kısmi, eksik ve eşitsiz bir şekilde gerçekleştiğini ortaya koyan rapora göre, küresel olarak zengin ülkeler insani gelişme konusunda rekor kırarken, kutuplaşma ve eşitsizlik küresel sorunlara yönelik çözümleri engellediğinden daha yoksul ülkeler geride kalıyor.

Küresel eşitsizlikler, yüksek seviyede ekonomik yoğunlaşma nedeniyle daha da derinleşiyor. Raporda atıfta bulunulduğu üzere, küresel mal ticaretinin neredeyse yüzde 40'ı üç veya daha az ülkede yoğunlaşmış durumda; ve 2021 yılında dünyanın en büyük üç teknoloji şirketinin her birinin piyasa değeri, o yıl ülkelerin yüzde 90'ından fazlasının Gayri Safi Yurtiçi Hasılasından (GSYİH) daha fazlaydı.

Raporda ortaya koyulan diğer önemli veriler

2023 yılında Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) üyesi 38 ülkenin tamamı, 2019 yılındaki seviyelerine kıyasla daha yüksek İnsani Gelişme Endeksi (İGE) puanları elde etti.

2020’de ve/veya 2021'de İGE'lerinde düşüş yaşayan 35 en az gelişmiş ülkenin (EAGÜ) yarısından fazlası (18 ülke) henüz 2019'daki insani gelişme seviyelerine ulaşamadı.

Gelişmekte olan bölgelerin hiçbiri, 2019 öncesindeki eğilime göre öngörülen İGE seviyelerine ulaşamadı. Daha düşük İGE seviyelerine doğru bir gidişat olduğu gözlemleniyor. Bu durum, gelecekte insani gelişme konusunda kaydedilmesi öngörülen ilerleme karşısında kalıcı engeller ortaya çıkabileceğine işaret ediyor.

İnsani gelişme konusundaki kayıpların etkisi Afganistan ve Ukrayna'da net bir şekilde görülüyor. Afganistan'ın İGE'si şaşırtıcı bir şekilde 10 yıl önceki seviyesine dönerken, Ukrayna'nın İGE'si 2004'ten bu yana görülen en düşük seviyeye geriledi.

Raporda, popülist hükümetlere sahip ülkelerin GSYİH büyüme oranlarının daha düşük olduğunu gösteren araştırmalara yer verildi. Popülist bir hükümet göreve geldikten 15 yıl sonra, kişi başı GSYİH'nin popülist olmayan bir hükümet senaryosuna kıyasla yüzde 10 daha düşük olduğu tespit edildi.

İnsani Gelişme Endeksi’nde Türkiye farkı!

Türkiye, İnsani Gelişme Endeksi’nde rekor kırdı

İGE sıralamaları, UNDP tarafından her yıl yayımlanan İnsani Gelişme Raporu'nun (İGR) temel bir parçası. 2023-2024 İnsani Gelişme Raporu’nda (İGR) yer alan İnsani Gelişme Endeksi'nde (İGE) Türkiye, 193 ülke arasında 45'inci sırada yer aldı.

Türkiye, 2022 verilerine göre üst üste dördüncü kez “çok yüksek insani gelişme” kategorisinde (dört kategoriden en yükseği) yer aldı. Sıralama en yüksek refah düzeyindeki ülkeler için iyi haberler sunarken, insani gelişme sonuçlarında endişe verici bir farklılık olduğunu da gösteriyor. Daha yoksul ülkeler pandemi nedeniyle kaybettikleri zemini geri kazanamıyor.

En yoksul ülkeler, pandemi öncesini yakalayamadı!

İGE, pandemi nedeniyle meydana gelen iki yıllık gerilemenin ardından küresel ölçekte rekor seviyelere çıktı. Ancak, ortalamada elde edilen bu başarı, derinleşen eşitsizlikleri gizliyor. Dünyadaki en yoksul ülkelerin yarısının İGE performansı, pandemi öncesi seviyelerinin altında kaldı.

UNDP Türkiye Mukim Temsilcisi Louisa Vinton, “Dünyadaki zengin ülkelerin çoğu gibi, Türkiye de kendisini pandeminin etkilerinden güçlü bir şekilde kurtarmayı başardı. Ancak bu cesaret verici ilerleme, dünya çapında milyonlarca insanı geride kalma riskiyle tehdit eden, yeniden derinleşen eşitsizliklerin gölgesinde kalıyor.” şeklinde konuştu.

Türkiye, üç boyutun tamamında ilerleme kaydetti

UNDP'nin İGE'si, insan refahının, gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) gibi finansal odaklı göstergelerin sağladığından daha kapsamlı bir ölçüsünü sağlamak üzere 34 yıl önce oluşturulmuştu. Endeks, üç temel ölçümü birleştiriyor: uzun ve sağlıklı bir yaşam, bilgiye erişim ve insana yakışır bir yaşam standardı. Türkiye bu endekste otuz yılda dikkate değer bir gelişme gösterdi: Ülkenin İGE değeri 1990'da 0,598 iken, 2022'de yüzde 43 artışla 0,855'e yükseldi.

Türkiye İGE’nin üç boyutunun tümünde ilerleme kaydetti: 1990 ve 2022 yılları arasında doğuşta beklenen yaşam süresi 10,8 yıl, ortalama öğrenim süresi 4,4 yıl, beklenen öğrenim süresi ise 10,8 yıl arttı. Aynı dönemde, ülkede kişi başına düşen gayri safi milli gelir ise yüzde 154,3 yükseldi.

Eşitsizlikler uyarlandığında Türkiye geri sıralara düşüyor

Ancak İGE eşitsizliklere uyarlandığında, Türkiye’nin sırası düşüyor. Ülkede genel olarak erkekler, kadınlara göre daha yüksek insani gelişme seviyelerine sahip. Dolayısıyla toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri hesaba katıldığında, Türkiye’nin sırası 166 ülke arasında 66’ya geriliyor.

Ulusal istatistiklere ve 2022'de bildirilen verilere dayanan yeni sıralama, Şubat 2023 depremlerinin etkisini yansıtmıyor. Felaketin yol açtığı büyük can kaybına ve hasarın büyük boyutuna rağmen (UNDP'nin desteğiyle hazırlanan bir hükümet değerlendirmesine göre, toplam hasar ve kayıplar 103,6 milyar ABD doları veya 2023’teki tahmini GSYİH'nın yüzde 9'u olarak tahmin ediliyor), depremlerin ülkenin İGE sıralamasını etkilemesi beklenmiyor.

15 Mar 2024 - 11:52 - Dünya


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gıda Hattı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gıda Hattı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Gıda Hattı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gıda Hattı değil haberi geçen ajanstır.