Ölümcül ve kestirilemeyen kuduz hastalığından nasıl korunmalısınız?

Ülkemizde son yıllarda bazı kuduz vakalarına şahit olduk. Peki vatandaşlar bu konuda hangi önlemleri alabilir? Uzmanlar, kuduz aşılarının nasıl etki gösterdiğini ve enfeksiyondan nasıl korunulabileceğini anlattı…

Ölümcül ve kestirilemeyen kuduz hastalığından nasıl korunmalısınız?
Ölümcül ve kestirilemeyen kuduz hastalığından nasıl korunmalısınız?
Haber albümü için resme tıklayın

Kuduz hastalığına ne sebep olur?

Kuduz, binlerce yıldır var olan viral bir hastalık. Öngörülemez bir hastalık olan kuduza yeterli gözetim, önleme ve kontrol altyapısı olmayan yoksul topluluklarda daha çok rastlanır.

Kuduzun enfeksiyon aşamaları şu şekildedir; birkaç gün veya birkaç ay arasında değişebilen bir kuluçka dönemi, erken grip benzeri belirtiler, ciddi nörolojik etkiler, koma ve ölüm.

İnsanlarda görülen yorgunluk, ateş ve mide bulantısı gibi erken evre semptomlar genellikle spesifik değildir. Nörolojik semptomlar saldırganlık, kafa karışıklığı, yutma güçlüğü ve yutma felci söz konusu olabilir.

Kuduza neden olan patojen, Lyssavirus adı verilen ve sıcakkanlı omurgalıları hedef alan bir virüs cinsine aittir. Araştırmacılar tüm memelilerin enfeksiyona duyarlı olduğunu, yani tüm memelileri etkileyebileceğini düşünüyor.

Ölümcül ve kestirilemeyen kuduz hastalığından nasıl korunmalısınız?

Kuduz insanlara nasıl bulaşır?

Kuduz hastalığına yakalanan çoğu insan bu hastalığa bir hayvan ısırığı yoluyla maruz kalır. Daha az yaygın olan yollar arasında açık yaralarla ya da göz, burun veya ağız mukozasıyla temas yer alır.

Virüs vücuda girdikten sonra, kas dokusunda veya doğrudan beyne gittikten sonra çoğalmaya başlayabilir. Diğer organlara yayıldığında, hastalar tipik olarak beyin iltihabından ölür.

Kuduz vakaları artıyor mu?

Kuduzun küresel yükünü ölçmek zordur çünkü gözetim genellikle yetersiz. Ülkemizde son dönemlerde sokakta yaşayan köpeklerin ısırdığı bazı kişilerde kuduza rastlandı.

ABD'de insanlarda yılda ortalama 1-3 kuduz vakası görülüyor. Ancak bu hastalık dünya çapında her yıl on binlerce kişinin ölümüne neden oluyor.

Hayvanlardaki kuduz oranları her yıl değişiyor. Düşük ve orta gelirli ülkeler, özellikle COVID-19 pandemisinden bu yana, aşı üretimi ve erişim sorunları ve artan vahşi hayvan popülasyonları nedeniyle, kuduza yönelik aşılamada bazı sorunlar yaşıyor.

Birçok ekolojik ve sosyoekonomik faktör nedeniyle çok sayıda ülkede insan kuduz vakaları artmış durumda. Örneğin, Çin'de kuduz vakaları kentsel nüfusa ve ulaşım merkezlerine yakınlıkla ilişkilendiriliyor.

Örneğin, bazı bölgelerde hava ısındıkça, vampir yarasalar gibi tropikal türler gibi belirli rezervuarların göreceli dağılımı ve sayısı artabilir. Artan Kuzey Kutbu sıcaklıkları, kızıl ve kutup tilkilerinin etkileşim sıklığını artırabilir ve salgınlara yol açabilir.

Ölümcül ve kestirilemeyen kuduz hastalığından nasıl korunmalısınız?

Kuduz aşıları nasıl etki eder?

Kuduzun kanıtlanmış bir tedavisi yoktur, bu nedenle eğitim ve aşılama yoluyla önleme kritik önem taşır. Kuduz, maruz kalmaktan kaçınarak ya da maruz kaldıktan önce veya sonra aşı yaptırarak önlenebilir.

Ön maruziyet profilaksisi veya PrEP, bağışıklık sistemini virüsün zararsız bir versiyonuna maruz bırakarak gelecekteki bir enfeksiyonu önlemeyi kapsar. Yaban hayatı biyologları, veterinerler ve hayvan kontrol personeli gibi yüksek riskli mesleklerde çalışan kişiler için iki doz kuduz aşısı önemli bir koruma sağlayabilir.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) şu anda maruz kalma riski yüksek olan kişiler için bir takviye dozu öneriyor. Kuduz görülme sıklığının yüksek olduğu bölgelere seyahat eden kişiler de aşı yaptırmayı düşünebilirler.

Maruziyet sonrası profilaksi veya PEP ise maruziyetten sonra mümkün olan en kısa sürede enfeksiyonu önlemek için bir aşı veya ilaç almak anlamına gelir. Çoğu durumda bu, bir doz insan kuduz immün globülini veya HRIG'nin yanı sıra maruz kalının günde bir kuduz aşısı dozu yapılır.

Pasif bağışıklama olarak da bilinen HRIG, bağışıklık sisteminiz kendi antikorlarını üretene kadar vücudunuza kuduz virüsünü etkisiz hale getirecek antikorları verir. Maruziyetten 3 - 14 gün sonra üç doz daha kuduz aşısı yapılır. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilere ise beşinci doz da yapılabilir.

Evcil hayvan ve çiftlik hayvanlara yapılan aşılar da kuduz virüsüne maruz kalmayı engellemeye yardımcı olmak için önemlidir. Hayvanlara genellikle yılda bir kez kuduz aşısı yapılır.

Hayvanlar ve insanlar için güvenlik, maliyet ve etkinliklerini artırmak için geliştirilmekte olan birkaç yeni kuduz aşısı var. Araştırmacılar ayrıca enfeksiyon merkezi sinir sistemine ulaştığında kuduzu kontrol altına almak için tedaviler geliştiriyor.

Kendinizi kuduzdan nasıl korursunuz?

Isırıklar küçükse bazı insanlar bir hayvan tarafından ısırıldıklarını fark etmeyebilir. Ayrıca, virüsün uzun kuluçka dönemi nedeniyle, enfekte bir hayvanla daha önce etkileşimde bulunulduğu unutulabilir.

Laboratuvar testleri, bir hayvanda kuduz olup olmadığını ve hangi kuduz virüsü varyantının mevcut olduğunu teyit edebilir. Bir doktor, bir vakanın risk faktörlerine dayanarak laboratuvar onayı olmadan bile aşılamaya başlayabilir. Örneğin, ABD'de son zamanlarda görülen ölümcül kuduz vakalarının çoğu bilinmeyen yarasa ısırıklarından kaynaklandığından, şüpheli yarasa maruziyetinden sonra kuduz aşısı yapılması önerilmektedir öneriliyor.

Kendinizi kuduzdan korumanın birçok pratik yolu var:

  • Evcil hayvanlarınızı aşılamak ve denetlemek.
  • Garip davranan vahşi hayvanlara asla dokunmamak.
  • Hasta, yaralı veya ölü hayvanlara dokunmamak.
  • Asla vahşi yaşamı beslemeye çalışmamak.
  • Hayvanlara saygılı davranmak. Bir hayvanı kızdırmayın, uykusunu bölmeyin veya yavrularına dokunmayın.
  • Bir ısırığı her zaman bir hayvan kontrol görevlisine, av bekçisine veya sağlık uzmanına bildirmek.

Bu makalenin orijinali, Creative Commons lisansı altında The Conversation’da yayınlandı. Orijinal makaleyi okumak için buraya tıklayabilirsiniz.

24 Oca 2024 - 19:00 - Sağlık


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gıda Hattı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gıda Hattı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Gıda Hattı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gıda Hattı değil haberi geçen ajanstır.