Gıda güvencesi karşısındaki en büyük tehditlerden biri! Fosfor kıyameti…

Küresel ısınma, salgın hastalıklar, iklim değişikliği, ülkeler arasındakiler derken, gıda üretimini ve dolayısıyla gıda güvencesini tehdit eden bir başka sorun daha karşımızda. Bilim insanlarının “fosfor kıyameti” uyarısı ne anlama geliyor?

Gıda güvencesi karşısındaki en büyük tehditlerden biri! Fosfor kıyameti…
Gıda güvencesi karşısındaki en büyük tehditlerden biri! Fosfor kıyameti…
+1
Haber albümü için resme tıklayın

Fosfor, gübre ve gıda güvencesi

Bilim insanları, fosfor kaynağının yanlış kullanımı nedeniyle gübre üretiminde bir yetersizlik olabileceği, dunun da küresel gıda üretimine ağır bir darbe vurabileceği kaygısını yaşıyor.

Diğer tarafta ise tarım alanlarından su ile taşınan fosfat gübreleri ile nehir, göl ve denizlere karışan kanalizasyon suları, geniş alanlarla alg patlamalarına (Alglerin aşırı şekilde çoğalmasına) ve balık stoklarını tehdit eden ölü bölgelere neden oluyor.

Bu da yetmez gibi, fosforun aşırı kullanımı dünya genelinde atmosfere karışan metan gazı miktarını arttırıyor, karbon emisyonlarının neden olduğu küresel ısınma ve iklim değişikliğini daha da hızlandırıyor.

The Guardian’a, Robin McKie tarafından kaleme alınan makaleye göre Lancaster Üniversitesi’nden Prof. Phil Haygarth,” Önemli bir dönüm noktasına ulaştık. Halen buradan geri dönüş mümkün. Ancak kendimizi toplamalı ve fosfor kullanımı konusunda çok daha akıllı bir yaklaşımı benimsemeliyiz. Eğer bunu yapmazsak ‘fosfor kıyameti’ adını verdiğimiz faciayı yaşayacağız” diye konuştu.

Fosfor nedir?

Fosfor 1669 yılında Alman bilim insanı Hennig Brandt tarafından keşfedildi. Brandt’ın idrardan izole ettiği fosfor, o tarihten bu yana hayat için vazgeçilmez hale geldi. Kemik ve dişler, büyük oranda kalsiyum fosfat adlı, fosfordan elde edilen bir mineralden oluşur. Fosfor elementi şeker fosfat yapısı ile DNA’nın da oluşumunda önemlidir.

Bristol Üniversitesi’nden Prof. Penny Johnes, “Basitçe söyleyecek olursak, fosfor olmadan dünyada hayat olmaz” diye konuştu.

Gıda güvencesi karşısındaki en büyük tehditlerden biri! Fosfor kıyameti…

Fosfor gıda üretimi için neden bu kadar önemli?

Fosfor elementinin önemi, tarımsal ürün üretimindeki kullanımından ileri geliyor. Her yıl dünya genelinde 50 milyon ton fosfat gübresi atılıyor. Bu gübre, dünyada yaşayan 8 milyar insanın beslenmesi için kritik bir rol oynuyor.

Bu denli önemli bir element olan fosfor, kayda değer miktarlarda yalnızca birkaç ülkede bulunuyor. Bunlardan biri Fas ve Sahra Çölü’nün batısı. İkinci büyük maden yatağı Çin’de, üçüncüsü ise Cezayir’de yer alıyor. ABD’deki rezervler ise önceki seviyelerinin %1’ine inmiş durumda. İngiltere, tamamen ithalata bağımlı durumda.

Johnes, “Geleneksel kaya fosfatı rezervleri genelde nadir bulunur. Gübre üretimi için çıkarıldıklarından, buna paralel şekilde mevcut rezervler de tükeniyor” dedi. Rezervler üzerindeki bu artan baskı, birkaç yıl içerisinde talepte bir zirveye ulaşılacağı kaygısına neden oldu. Bu zirveden sonra tedarikin düşmesi, birçok ülkenin nüfusunu beslemek için ihtiyaç duyduğu miktarı temin etmekte zorlanması bekleniyor.

Gıda güvencesi karşısındaki en büyük tehditlerden biri! Fosfor kıyameti…

1970’li yılların petrol krizinin benzeri yaşanabilir

Bu öngörü birçok analiz uzmanını, dünyanın çoğu arzını bazı kartellerin kontrol eder hale geleceği ve batılı ülkelerin artan fiyatlara karşı savunmasız kalacağı yönünde endişelendiriyor. Böyle bir senaryonun gerçekleşmesi 1970’li yıllarda yaşanan petrol krizinin fosfat versiyonunu yaşamakla sonuçlanabilir.

Bilim kurgu yazarı Isaac Asimov konuyu “Tüm fosfor bitene kadar yaşam çoğalabilir. Fosfor bitince de hayat, kimsenin önleyemeyeceği şekilde durur” diyerek anlatıyor.

Çevreci yazar Dan Egan, Şeytanın Elementi: Fosfor ve Raydan Çıkan Dünya (İng. The Devil’s Element: Phosphorus and a World Out of Balance) kitabıyla bu tehlikeye dikkat çekti.

Gıda güvencesi karşısındaki en büyük tehditlerden biri! Fosfor kıyameti…

Alg patlaması

İngiliz bilim insanlarının endişelerini yansıtan kitapta, tarım arazilerinde fosfat kullanımı konusunda savurgan bir tutum izlendiği, tarım alanlarından su ile uzaklaşan fosforun suları kirlettiği ve zararlı alg patlamalarına yol açtığı ifade ediliyor. Rusya’daki Baykal Gölü, Afrika’daki Victoria Gölü ve Kuzey Amerika’daki Erie Gölü dahil olmak üzere dünyanın en büyük tatlı su kaynaklarından bazıları bu durumdan etkilendi. Son yıllarda Erie Gölü’ndeki alg patlamaları, yerel içme sularının zehirlenmesine yol açtı.

Fosfor: Geçmiş ve Gelecek (İng. Phosphorus: Past and Future) kitabının eş yazarı Haygarth, “Fosfatlı gübreler karada olduğu gibi denizde de su bitkilerinin büyümesine yardımcı oluyor. Bu da nehirler, denizler ve göllerde adeta bir felakete neden oluyor” dedi. Böylesine krizler, diğer çevre sorunlarını da ortaya çıkarıyor.

İngiltere Ecoloji & Hidroloji Merkezi’nden Prof. Bryan Spears, “Daha sıcak hava koşulları nedeniyle iklim değişikliği, birim fosfat kirliliği başına daha fazla alg patlaması yaşanacağı anlamına geliyor” dedi.

Algler öldüğünde çürüyor ve metan ortaya çıkıyor. Alg patlamalarındaki artış, atmosfere daha fazla metan karışmasına neden oluyor. Metan, atmosferi ısıtma konusunda karbon dioksitten 80 kat daha etkili. Bu nedenle iklim değişikliği anlamında da ciddi bir endişe kaynağı.

13 Mar 2023 - 19:30 - Bilim


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gıda Hattı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gıda Hattı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Gıda Hattı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gıda Hattı değil haberi geçen ajanstır.