Bitki çeşitlerini koruma başvurularında yabancılar ilk sırada!

Islah çalışmalarıyla geliştirilen bitkisel ürünlerin korunması amacıyla kanunun yürürlüğe girdiği 2004 yılından bu yana toplam 2990 başvuru alınırken, başvuruların yüzde 47'sinin yerli, yüzde 53'ünün ise yabancı uyruklu kişiler tarafından yapılması dikkat çekti. Toplam 2 bin 187 adet çeşit koruma altına alınırken, bin 684 çeşidin aktif koruması devam ediyor. Tarla bitkilerinde buğday, sebzede domates, meyvede şeftali, süs bitkilerinde ise karanfil, en fazla başvuru yapılan ürünler oldu.

115 bin tohum gen bankasında koruma altında!
Haber albümü için resme tıklayın

Türkiye’de yeni bitki çeşitlerine ait ıslahçı haklarının korunmasına dair iş ve işlemler, Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü (BÜGEM) tarafından, 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun ile bağlı Yönetmelik ve Uluslararası Yeni Bitki Çeşitlerini Koruma Birliği (UPOV) Sözleşmesi hükümleri esas alınarak yapılıyor.

Bitkisel ürünlerde koruma süreleri

Ülkemizde koruma süresi tescil tarihinden geçerli olmak üzere patates, ağaç ve asmalarda 30 yıl, diğer bitki türlerinde ise 25 yıl.

Bir çeşidin koruma altına alınabilmesi için farklı, yeknesak ve durulmuş olması, ayrıca yenilik kriterlerini taşıması gerekiyor.

Türkiye, 2004 yılında 5042 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinin ardından 2007’de Uluslararası Yeni Bitki Çeşitlerinin Korunması Birliği’ne (UPOV) üye oldu. UPOV üyeliği ile birlikte bitki ıslahçı hakları uygulamaları UPOV Sözleşmesi ile tam uyumlu olarak yürütülmeye başlandı.

Bitkisel ürünlerde koruma başvuruları BÜGEM’e yapılıyor

BÜGEM tarafından alınan başvuru dosyaları Genel Müdürlük, Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü'nden (TTSM) birer üye olmak üzere toplam üç kişiden oluşan Başvuru İnceleme Komisyonu tarafından değerlendirilerek karara bağlanıyor.

Başvurusu kabul edilen çeşitler ise Bitki Çeşitleri Bülteni'nde yayımlanırken, teknik inceleme denemelerinin yapılması amacıyla TTSM'ye gönderiliyor. Teknik inceleme denemeleri CPVO yada UPOV üyesi ülkelerin yetkili otoriteleri tarafından da yapılabiliyor.

Denemelerin yurt dışında devam etmesi halinde, başvuru sahibinin talebi halinde yurt dışında devam eden denemelerin sonuçlanması ve tamamlanmasını müteakiben yurt dışı yetkili otoriteleri tarafından hazırlanan teknik inceleme denemeleri de ülkemizde geçerli kabul ediliyor.

Islahçı Hakları Tescil Komitesi

Teknik İncelemeleri tamamlanan çeşitlerin listesi, TTSM tarafından BÜGEM'e gönderiliyor. Söz konusu çeşitlerin ıslahçı hakkı korumalarının karara bağlanması amacıyla BÜGEM'den bir, HHGM'den bir, TTSM'den iki, Üniversite'den bir ve ilgili Araştırma Enstitüsü'nden bir kişi olmak üzere toplam altı üyeli Islahçı Hakları Tescil Komitesi oluşturuluyor.

Komite marifetiyle çeşitlerin teknik inceleme raporları gözden geçirilerek, koruma altına alınmaya hak kazanan çeşitler belirleniyor ve Bitki Çeşitleri Bülteni'nde yayımlanıyor.

Koruma altına alınan çeşitlerin korumalarının devam etmesi amacıyla her yıl Ocak ayında başvuru sahiplerince yıllık işlem ücretlerinin ödenmesi gerekiyor.

Yıllık İşlem Ücretleri ödenmeyen çeşitlerin korumaları sonlandırılırken, bu durumda başvuru sahiplerinin koruması sonlanan çeşitlerin Bitki Çeşitleri Bülteni'nde yayımını takip eden 6 ay içerisinde mücbir sebep başvurusunda bulunma hakları bulunuyor. Mücbir sebebin kabul edilmesi halinde, çeşitlerin korumalarının tekrar geçerlilik kazanması mümkün.

18 yılda 3 bine yakın başvuru yapıldı

Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin 5042 Sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 2004 yılından itibaren günümüze kadar toplam 2990 başvuru alınırken, bunlardan toplam 2187 adedi koruma altına alındı. Bu çeşitlerden halihazırda bin 684 çeşidin aktif koruması devam ediyor.

Başvuruların türlere göre, ülkemiz tarımında geleneksel yeri ve ıslah faaliyetlerinin yoğunluğuna orantılı olarak tarla bitkileri grubunda buğday, sebze grubunda domates, meyve grubunda şeftali ve süs bitkileri grubunda ise karanfil en fazla başvuru yapılan türler oldu.

Koruması devam eden 1684 çeşidin 935'i tarla bitkileri, 424'ü meyve, 276'sı sebze,  49'u ise süs bitkileri grubunda yer alıyor.

Oransal olarak en çok tescilli grup yüzde 55,52 ile tarla bitkileri iken, bunu yüzde 25,18 ile meyve grubu, yüzde 16,39 ile sebze grubu ve yüzde 2,91 ile süs bitkileri grubu takip ediyor.

UPOV üyesi ülkelerden de başvuru yapılabiliyor

1991 tarihli UPOV Sözleşmesi ve 5042 sayılı Kanuna göre, UPOV üyesi ülkelerin vatandaşları da, ülkemizde bir temsilci tayin etmek koşulu ile başvuru yapabiliyor.

Buna göre, başvuruların yüzde 47'si yerli başvuru sahipleri, yüzde 53'ü ise yabancı uyruklu başvuru sahipleri tarafından yapıldı.

Yabancı uyruklu başvurularda ilk sıra 429 başvuru ile Hollanda menşeli firmalara ait. Hollanda'dan gelen başvurular daha çok sebze ve patates çeşitlerinde yoğunlaşırken, Hollanda'yı 329 başvuru ile ABD ve 216 başvuru ile İspanya takip ediyor.

Bakan Kirişci: “Islahçı Hakları Kanunu ile Türkiye tarımı çağ atladı”

Tarım ve Orman Bakanı Prof. Dr. Vahit Kirişci, tarıma son 20 yılda birçok mevzuat kazandırdıklarını, bunlardan birinin de ıslahçı haklarına ilişkin düzenleme olduğunu anımsattı.

Bu yasa öncesi üreten, fide geliştiren kişilerin emeklerinin karşılığını teslim eden bir düzenleme bulunmadığına dikkati çeken Kirişci, “Mesela çevreye ve bazı hastalıklara duyarlı bir çeşit geliştiriyordunuz, birisi geliyor el altından o tohumu kendine mal ediyordu ve siz hiçbir hak iddiasında bulunamıyordunuz. Islahçı Hakları Kanunu ile bunun önüne geçtik" ifadelerini kullandı.

Bu kanun ile Türkiye tarımının deyimi yerindeyse "Çağ atladığını" vurgulayan Kirişci, artık Ar-Ge yapanların alın ve akıl terlerinin yeni birer çeşide dönüştüğünü, bu çeşitlerin sahiplerinin de yine bu araştırmaları yapan kişiler olduğunu bildirdi.

Tohum üretimi 1 milyon 400 bin tona çıktı

Kirişci, tohumların araştırmacılar adına lisanslandırıldığına işaret ederek, "royalti" adı verilen sistem sayesinde,  geliştirilen tohum kullanıldığı sürece araştırmacının bundan maddi kazanç sağladığını aktardı.

Türkiye'de 2000'li yıllarda 145 bin ton civarında tohum üretildiğini, bunun bugün yaklaşık 10 kat artarak 1 milyon 400 bin tona çıktığına dikkati çeken Kirişci, "Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğüne (TAGEM) bağlı Türkiye geneline yayılmış araştırma enstitülerimiz var. Ayrıca Bakanlığımız dışında üniversitelerde de çok sayıda uzman ıslah konusunu çalışıyor. Artık ülkemizin tohumlukta dışa bağımlılığını konuşmayacağız" değerlendirmesinde bulundu.

UPOV nedir?

Yeni Bitki Çeşitlerinin Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşmesi'ne istinaden 1961 yılında kurulan Uluslararası Yeni Bitki Çeşitlerinin Korunması Birliği’nin (UPOV) merkezi Cenevre, İsviçre'de…

UPOV'un misyonu, etkili bir bitki çeşitliliği sistemi sağlamak ve teşvik etmek amacıyla geliştirilen yeni bitki çeşitlerine yönelik olarak fikri ve sınai haklar kapsamında etkin bir koruma sistemi oluşturmak.

Bu kapsamda UPOV'a üye olan 76 üye ülke tarafından UPOV Sözleşmeleri kapsamında üye ülkeler arasında bitki ıslahçı hakları koruması sağlanırken, bu yolla dünya genelinde yeni bitki çeşitlerinin geliştirilmesi teşvik ediliyor.

UPOV sisteminin hayata geçirilmesi ile birlikte üye ülkeler arasında yeni bitki çeşitlerinin geliştirilmesi hususunda şu gelişmeler kaydedildi:

(a) artan ıslah faaliyetleri,

(b) iyileştirilmiş, yüksek verimli ve hastalıklara dirençli çeşitlerin daha fazla bulunabilirliği,

(c) yeni çeşitlerin sayısının artması,

(d) yetiştirici türlerinin çeşitlendirilmesi (örneğin özel yetiştiriciler, araştırmacılar),

(e) yabancı yeni çeşitlerin sayısının artması,

(f) dış pazarlarda rekabet gücünün geliştirilmesi

(g) yabancı ıslahçılar tarafından geliştirilen yeni bitki çeşitlerine erişimin arttırılması ve yerli yetiştirme programlarının geliştirilmesi.

CPVO nedir?

Merkezi Fransa'nın Angers şehrinde olan, 6 Aralık 1996 tarihi itibariyle faaliyete geçen Avrupa Birliği Bitki Çeşitleri Ofisi (CPVO), fikri ve sınai haklar kapsamında ele alınan yeni bitki çeşitlerine ait ıslahçı haklarının korunması çerçevesinde AB adına işlemleri yürüten yetkili kuruluş.

Bitki ıslahçı hakları koruma başvuruları AB sınırları içerisinde CPVO üzerinden yapılabiliyor. CPVO AB üyesi olan bütün ülkelerde geçerli olan ıslahçı hakkı koruması da sağlıyor.

12 Eyl 2022 - 12:34 - Tarım


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gıda Hattı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gıda Hattı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Gıda Hattı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gıda Hattı değil haberi geçen ajanstır.