Beslenme ve sağlık haberlerini okuma kılavuzu

Beslenme ve sağlık haberleri en popüler haber konularından. Bunları okurken yanlış anlamak tüketicinin hayatını cehenneme çevirebilir. Beslenme ve sa...

Beslenme ve sağlık haberlerini okuma kılavuzu
Beslenme ve sağlık haberlerini okuma kılavuzu
+1
Haber albümü için resme tıklayın

Beslenme ve sağlık haberleri en popüler haber konularından. Bunları okurken yanlış anlamak tüketicinin hayatını cehenneme çevirebilir.

Beslenme ve sağlık haberleri, her bilinçli tüketici ve ebeveynin en sıkı takip ettiği haberler. Özellikle bilimsel çalışmalara dayanan, konunun uzmanı kurumlarca desteklenen gıda haberleri, sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için en önemli başvuru kaynaklarından.

Ancak bu haberlerdeki ayrıntıların gözden kaçırılması ya da yanlış anlaşılması, kişinin dünyasını alt üst edebilir. Dahası, bu haberlerin yanlış yorumlanması, bilakis sağlıksız beslenmeyi beraberinde getirebilir. Bilgi kirliliğinin bu kendine has türü konusunda okuyuculara yol göstermek için, Avrupa Gıda Bilgi Konseyi EUFIC katkılarıyla küçük bir kılavuz hazırladık:

Tehlike nedir? Risk nedir?

Tehlike, bir zarar görmemize neden olabilecek potansiyel bir durumu tanımlar. Yoldan karşıdan karşıya geçiyorsak, arabalar bizim için tehlike arz eder.

Risk ise tehlikenin yoğunluğuna bağlı olarak zarar görme ihtimalimizin boyutunu gösterir. Arabaların yoğun olduğu bir otoyolda karşıdan karşıya geçerken kaza geçirme riskimiz yüksektir. Nadiren araç geçen bir köy yolunda ise risk düşüktür.

Gıdalarda tehlike kaynakları üçe ayrılır:

  • Fiziksel: Örneğin yemekteki balık kılçığı
  • Biyolojik: Örneğin zararlı bakterilerin üremesi
  • Kimyasal: Örneğin kızartmadaki akrilamid maddesi

Risk maruziyete, yani bir tehlike kaynağına ne kadar yoğun, ne kadar süre ve ne sıklıkta maruz kalındığına bağlıdır. Maruziyet olmazsa risk de olmaz. Sağlık haberleri söz konusu olduğunda bu ayrıntıyı gözden kaçırmamak gerekir.

Örneğin, yumurta çiğ olarak tüketildiğinde Salmonella bakterisine maruz kalma ihtimali yükselir, dolayısıyla hastalığa yakalanma riski artar. Ancak yumurtanın pişirilmesi Salmonella bakterisini öldürür, tehlikeye maruz kalma ihtimalini düşürür, hastalığa yakalanma riskini azaltır.

Tehlike her alanda olabilir, ancak alınan önlemlerle bu tehlikeye maruz kalma ihtimali düşürüldüğünde risk de düşer.

Mutlak risk nedir? Bağıl Risk nedir?

Mutlak risk, belirli durumlarda bir sağlık etkisinin ortaya çıkma olasılığıdır. Örneğin bir insanın kalp hastalığına yakalanma ihtimali yaş, cinsiyet, beslenme, fiziksel aktivite, genetik gibi faktörlere bağlıdır. Bir hastalığın mutlak riski, örnek olarak "hastalık her 10 kişiden birinde görülür" ya da "hastalık %10 ihtimalle görülür" şeklinde ifade edilir.

Öte yandan bağıl risk, bir sağlık etkisinin belirli bir gruptaki kişilerde ortaya çıkma olasılığının; farklı davranışlar, alışkanlıklar, fiziksel özellikler gösteren, farklı bir çevrede yaşayan başka bir gruptaki kişilerde çıkma olasılığı ile kıyaslanmasıdır.

Et yiyenler ve vejetaryenler, aktif bireyler ve durağan yaşayanlar, kilolular ve normal kilodakiler, yüksek gelir düzeyine sahip olan ve olmayanlar arasında yapılan karşılaştırmalar bağıl riski gösterir. Bir hastalığın bağıl riski örneğin şu şekilde ifade edilir: "İşlenmiş et ürünü tüketimi bağırsak kanseri riskini %18 oranında yükseltir."

Sağlık haberleri içinde yer alan bağıl risk, konuyu genel anlamda kavramak için yeterli değildir. Örneğin, mutlak risk 10 kişide 2 ise, %50'lik bağıl risk artışı, mutlak riski 10 kişide 3'e çıkarır. Diğer yandan, mutlak risk 10 kişide 6 ise %50'lik artış, riski 10 kişide 9'a çıkarır. Bağıl riskin ne anlama geldiğini tam olarak gözümüzde canlandırabilmek için mutlak riskin düzeyini bilmek zorundayız.

Önceki örneğe gelirsek; işlenmiş et tüketimi en düşük olan grupta bağırsak kanserine yakalanma riski zaten %5,6'dır. Yani mutlak risk 1000 kişide 56'dır. En yüksek düzeyde işlenmiş et tüketenlerde bağırsak kanseri riskinin %18 arttığı ifade edilmiştir. Bu nedenle bu grupta risk 1000 kişide 66'ya çıkar. Dolayısı ile işlenmiş et tüketimindeki artış, bağırsak kanseri %5,6'dan %6,6'ya yükseltir.

Bağıl risk yüksek görünse de, bunun mutlak riske yansıması düşük olabilir.

Korelasyon nedir? Nedensellik nedir?

Eğer bir şey, başka bir şeyin olmasına neden olursa, bu nedenselliktir. Örneğin su dolu bir tencerenin altında yanan ateş, bu suyun kaynamasının nedenidir. Ateşin yanması ile suyun kaynaması arasında nedensellik ilişkisi vardır.

Korelasyon ise iki ya da daha fazla şeyin birbiriyle bağlantılı görünüm çizmesidir. Sağlık haberleri için bir örnek olarak, yazın dondurma satışları artarken güneş yanığı şikayetlerinin de çoğaldığı bilgisi verilmiş olsun. Bu iki değişkenin artışı birbiri ile örtüşmektedir. Yani dondurma satışları ile güneş yanıkları arasında korelasyon ilişkisi vardır. Peki bu "dondurma yemenin güneşte yanma riskini artırdığını" gösterir mi?

Korelasyon her zaman nedensellik içermez. Güneşli günlerde insanlar daha fazla dondurma tüketme eğilimine sahiptir. Aynı şekilde güneşte yanma riskleri de daha yüksektir. Bir kimse dondurma yemese de güneşte yanabilir. Hava kapalıysa dondurma yemesine rağmen yanmaz. Dolayısı ile iki durum arasında nedensellik ilişkisi yoktur.

Beslenme konusunda birbiri ile beraber ortaya çıkan durumlar birbirinin nedeni olmak zorunda değildir.

02 Oca 2019 - 06:52 - Sağlık

Muhabir  Kıvanç Yarangümeli


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gıda Hattı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gıda Hattı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Gıda Hattı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gıda Hattı değil haberi geçen ajanstır.