Gıda Hattı

Gıda Güvenilirliği ve Kalitesi

Beslenme işlevini yerine getiren maddelere “besin elementleri”, bu elementleri içeren, işlenmiş ya da doğal yapıdaki sentetik, bitkisel ve hayvansal yenilebilir veya içilebilir formdaki maddelere de “gıda” adı verilmektedir. Dünya nüfusunun giderek artması, teknolojinin beraberinde getirdiği çevre kirliliği, ekonomik sorunlar ve eğitim yetersizliği nedeniyle günümüzde toplumların en önemli sorunu sağlıklı gıda maddeleri temin edebilmektir. Bu nedenle son yıllarda gıda kalitesi konusunda taviz verilmeden büyük adımlar atılmıştır.

Tüm dünyada insanların yaşamak, fiziksel ve zihinsel gelişimlerini sağlamak için yeterli miktarda gıdayı alabilmeleri ve bu gıdaların sağlık yönünden güvenilir olması insan haklarının esasını oluşturur. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)’ne göre en temel insan haklarından biri olan gıda hakkı; bireyin, yaşaması için gerekli olan yeterli ve güvenilir gıdaya erişiminin sağlanması anlamına gelmektedir.

Sanayileşme birçok insanın hayatını değiştirmiş, yaşam kalitesini artırmış ve tercihlerini değiştirmiştir. Bunun sonucunda da gıda üretiminde ve kullanımında yeni eğilimler oluşmuştur. Örneğin, tüketiciler hazır gıdalara yönelmeye başlamış, bu ihtiyacı karşılamak için de çok çeşitli gıda maddeleri üreten ve hazırlayan sanayiler gelişmiştir. Önüne birçok gıda maddesi sunulan tüketiciyi, sağlık ve ekonomik yönlerden korumak için gıda kontrol hizmetleri devreye girmiştir.

Toplumların öncelikli amacı, yeterli düzeyde gıda arzını sağlarken, insan sağlığını da en iyi şekilde korumaktır. Yeterli düzeyde gıda arzı ve gıdanın insan sağlığına etkisi konuları en temel iki unsur olup, bu noktada karşımıza “gıda güvenliği” ve “gıda güvencesi” kavramları çıkmaktadır.

Gıda güvenliği İngilizce’de “food safety” olarak yer almakta ve “sağlıklı ve kusursuz gıda üretimini sağlamak amacıyla gıdaların; üretim, işleme, muhafaza ve dağıtımları sırasında gerekli kurallara uyulması ve önlemlerin alınması” olarak tanımlanmaktadır. Gıda güvenliği, gıdalarda olabilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik ve her türlü zararların bertaraf edilmesi için alınan tedbirlerin tümünü ifade etmektedir.

Kısaca, güvenilir gıda; her türlü bozulma ve bulaşmaya yol açan etkenden arındırılarak insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde tüketime uygun hale getirilmiş gıdadır.

Gıda güvenilirliği ise gıdaların, gıda kaynaklı hastalıklara neden olan biyolojik, fiziksel ve kimyasal etkenleri önleyecek şekilde işlenmesi, hazırlanması, depolanması ve son tüketiciye sunulmasını tanımlayan bilimsel bir sistem döngüsüdür. Gıda kalitesi ise insan sağlığı için tehlike yaratabilecek “kritik kontrol noktalarının” belirlenmesini esas almaktadır. Hem üreticilerin hem de tüketicilerin memnun ve tatmin olmasını sağlayacak nitelikleri barındıran ve fiyat üstünlüğü sağlayan bir ölçüt olan gıda kalitesi, aynı zamanda gıda güvenliğini de belirlemektedir.

Son yıllarda gıda endüstrisi konusunda Türkiye’de önemli gelişmelere imza atılsa da Türkiye’yi Gümrük birliği çerçevesinde iç ve dış pazarlarda önemli piyasa rekabeti koşulları beklediğinden Türkiye’nin bu gelişmeleri daha da ileri götürmesi gerekmektedir. Türkiye’nin bu düzeydeki bir rekabette rol oynayabilmesi için hem güvenli, sağlıklı ve kaliteli gıda üretmesi hem de kalite yönetim sistemlerini oluşturmuş, modern teknolojileri uygulayan bir endüstriyel gelişim içinde olması gerekmektedir. Aksi takdirde gerekli rekabet gücüne sahip olmayan ürünlerimiz iç ve dış pazarlarda önemli ölçüde zorlanacak dolayısıyla gelişmiş ülkelerin ürünleri tüketim piyasalarımızda egemenliğini artıracaktır.

AB’den de uyarı var!

AB’nin 2015 Yılı Türkiye İlerleme Raporu’nda, Türkiye’de gıda güvenliği, veterinerlik ve bitki sağlığı politikası alanlarında bazı hazırlıklar yapıldığı, ancak geçen yıl söz konusu alanlarda ilerleme kaydedilmediği eleştirisine yer verildi. Raporda, “Genel gıda güvenliği konularında müktesebatın düzenlenmesi ve uygulanması yönündeki ilerlemeler sınırlı kalmıştır. Önümüzdeki yıl Türkiye, ulusal bir program ve izleme planı sunarak AB standartlarını karşılamak için gıda işletmelerini iyileştirmelidir” değerlendirmesi yapıldı.