AramaArama
Gıda Hattı

Gıda Etiketleme Yönetmeliği ve Kılavuzu neleri içeriyor?

26 Mayıs 2021, 19:50
Paylaş
Gıda Etiketleme Yönetmeliği ve Kılavuzu neleri içeriyor?

Gıda Etiketleme Yönetmeliği; gıdalarda izlenebilirliğin sağlanması ve tüketicilerin doğru şekilde bilgilendirilmesi amacıyla gıda ile birlikte sunulması gereken tüm bilgileri düzenleyen yasal dokümandır. Yönetmelik, "algı farklılıkları ve bilgi gereksinimleri dahil gıda hakkında bilgilendirme açısından tüketicilerin üst düzeyde korunmasına ilişkin kuralları belirlemeyi" amaçlamaktadır.

Tam adı Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği olan yönetmelik gıdaların etiketlenmesi başta olmak üzere, gıda hakkında bilgilendirme ile ilgili genel kuralları, gereklilikleri ve sorumlulukları belirlemekte, gıda hakkında bilgilendirme usullerini ve tüketicinin bilgilenme hakkının garanti altına alınmasını sağlayacak tedbirleri ortaya koymaktadır.

Gıda etiketleme kuralları, gıda zincirinin tüm aşamalarında yer alan gıda işletmecilerine uygulanmaktadır. Bu kurallar doğrudan son tüketiciye sunulması amaçlanan tüm gıda ürünleri yanında gıda işletmecilerine ve toplu tüketim yerlerine arz edilen gıdaları da kapsamaktadır.

    İçindekiler

Gıda Etiketleme Yönetmeliği neleri içeriyor?

Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği temel olarak aşağıdaki konuları içermektedir:

  • Gıda hakkında bilgilendirmeye ilişkin genel gereklilikler
  • Gıda işletmecilerinin sorumlulukları
  • Gıda hakkında zorunlu bilgilendirme ile ilgili hükümler
  • Beslenme bildirimi ve isteğe bağlı bilgilendirme ile ilgili hükümler

Gıda hakkında zorunlu bilgilendirmenin gerekliliği değerlendirilirken, tüketicilerin bilinçli seçim yapmalarını sağlamaya yönelik olan ve tüketicilerin çoğunluğu tarafından özel önem verilen belirli bilgiler ile güvenilir gıdanın piyasaya arzı dikkate alınmaktadır.

Gıdanın kimliği, bileşimi, güvenli kullanımı ve muhafazası, gıdanın belirli tüketici grupları için risk oluşturabilecek içeriği dahil, tüketici sağlığının korunmasına ve gıdanın güvenilir kullanımına yönelik bilgiler bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Gıda etiketleme nedir?

Gıda etiketleme; gıdaların kaynağından itibaren takip edilebilirliğini sağlamak; kullanıcıların ve tüketicilerin ihtiyaçlarına uygun ve bilinçli seçimler yapabilmesine yardımcı olmak amacıyla ortaya koyulmuş bir yöntemdir.

Etiketler yazının bulunuşundan beri her türlü kabın içeriğini tanımlamak için kullanılmış olsa da, basılı ilk etiketler 1700'lü yılların başında ortaya çıkmıştır. Bu etiketler o dönemde daha çok ecza şişelerinin üzerine iliştirilmekteyken, etiketleme günümüzde gıda ambalajlarının olmazsa olmazı haline gelmiştir.

Gıda Etiketleme Yönetmeliği çerçevesinde;

  • Bir gıda hakkında yapılan bilgilendirme hiçbir biçimde yanıltıcı olamaz.
  • Gıda hakkında bilgilendirmenin açık ve kolay anlaşılır olması esastır.
  • Bir gıdanın hastalık önleme ve iyileştirme özelliğine sahip olduğuna dair bilgilendirme yapılamaz.
  • Bu şartlar etiket yanında; gıdaların reklam ve tanıtımı, şekli, görünüşü, ambalajı ve sergilenme biçimi gibi tüm iletişimini kapsar.

Gıda hakkında zorunlu bilgilendirme

Gıdalarla birlikte aşağıdaki bilgilerin sunulması zorunludur:

  • Gıdanın adı
  • Bileşenler listesi
  • Alerji veya intoleransa neden olan bileşenler
  • Belirli bileşenlerin miktarı
  • Gıdanın net miktarı
  • Tavsiye edilen veya son tüketim tarihi
  • Muhafaza koşulları
  • Ürünün sorumluluğunu alan gıda işletmecisinin adı, adresi
  • Ürünün üretildiği işletmenin kayıt numarası
  • Menşe ülke
  • Gerekmesi halinde kullanım talimatı
  • %1,2'den fazla alkol içeren içeceklerde alkol miktarı
  • Beslenme bildirimi

Bu bilgiler hazır ambalajlı gıdalarda doğrudan ambalajın üzerinde veya ambalaja ayrılmayacak şekilde yapıştırılmış veya iliştirilmiş bir etiket üzerinde bulunur. Dökme olarak satılan ve toplu tüketim yerlerinde tüketiciye arz edilen gıdalarda da belirli bilgiler tüketiciye ayrıca sunulur. Bu bilgilerin açıklamaları şöyledir:

Gıdanın adı

Gıdanın adı; makarna, salça, kraker gibi gıdayı tanımlayan resmi addır.

Bileşenler listesi

Gıdanın içinde yer alan bileşenlerin listelendiği bölümdür. Bazı istisnai durumlarda bileşenler listesinin verilmesi zorunlu değildir. Aynı şekilde, bazı istisnai bileşenlerin de bu listede yer alması zorunlu tutulmamıştır.

Alerjen gıda etiketlemeAlerji veya intoleransa neden olan bileşenler

Bu bileşenlerin diğerlerinden ayırt edilecek ve tüketicinin dikkatini çekecek şekilde yazılması zorunludur.

Bileşenlerin miktarı

Bazı durumlarda gıdanın belirli bileşenlerinin, örneğin domatesli hazır sostaki domatesin miktarı bileşen listesinde belirtilir.

Gıdanın net miktarı

Gıdanın miktarı uygun şekilde ağırlık veya hacim ölçüleri ile ambalaj üzerinde belirtilir. Bazı ambalajlarda net miktar yanında yer alan "e" harfi, gıdanın ağırlık ölçümünün belirli tolerans limitleri içerisinde yapıldığını gösteren bir işarettir.

Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi veya Son Tüketim Tarihi

Gıda Etiketleme Yönetmeliği, tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ifadesini "uygun şekilde muhafaza edildiğinde, gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süreyi gösteren tarih" olarak tanımlamıştır. Son tüketim tarihi (STT) tanımı ise "mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu nedenle insan sağlığı açısından kısa süre içerisinde tehlike oluşturması muhtemel olan gıdaların tüketilebileceği son tarih" şeklinde yapılmıştır.

Gıdalar TETT geçtikten sonra da tüketilebilir, ancak kalitesinde düşme görülebilir. STT geçen gıdaların ise güvenilirlikleri risk altına girmeye başlar. TETT geçen gıdaların değerlendirilmesi sürdürülebilirlik ve atıkların azaltılması açısından atılabilecek önemli adımlardan biridir.

Muhafaza koşulları

Gıdanın saklama koşulları, gerekirse ambalajı açıldıktan sonra uygun şekilde korunabilmesi için yapılacaklar ile ambalajı açılan gıdanın tüketimi için zaman sınırı tüketiciye sunulur.

Gıda işletmecisi

Ürünün üretiminden ve arzından sorumlu gıda işletmecisinin adı, adresi etiket üzerinde açık şekilde belirtilir. Gıda işletmecisi ürünü üreten işletme olabileceği gibi, gıdayı ürettiren, ithal eden veya tüketiciye arz eden işletme de olabilir.

İşletme kayıt numarası

Gıdanın üretildiği veya ambalajlandığı gıda işletmesinin işletme kayıt numarası ambalaj üzerinde tüketiciye sunulur. Bu bilgi gıdaların izlenebilirliği ve olumsuz bir durumda hızla önlem alınabilmesi ve tüketicilerin korunması açısından da çok önemlidir.

Menşe ülke

Gıdanın menşe ülkesi ambalaj üzerinde belirtilmelidir. Gıdanın ana bileşeninin (örneğin çilek reçelindeki meyve) menşei, ürünün menşeinden farklıysa bu durum da uygun şekilde tüketiciye aktarılır.

Beslenme bildirimi

Gıda içerisinde yer alan enerji ve besin ögelerinin miktarı ve duruma göre bunların uluslararası otoritelerce belirlenmiş günlük referans alım düzeylerine oranı etiket üzerinde bildirilir.

Beslenme bildirimi nedir? Neleri içerir?

Gıda Etiketleme Yönetmeliği içerisinde en önemli bölümlerden biri beslenme bildirimidir. Zorunlu beslenme bildirimi şu bilgileri içerir:

  • Enerji değeri
  • Yağ
  • Doymuş yağ
  • Karbonhidrat
  • Şekerler
  • Protein
  • Tuz

Bu bilgiler aşağıdaki besin ögeleri ile desteklenebilir:

  • Tekli doymamış yağ
  • Çoklu doymamış yağ
  • Lif
  • Polioller veya şeker alkol
  • Nişasta
  • Vitamin ve mineraller

Bu bilgiler gıdanın 100 mililitresi veya 100 gramı için verilir. Bunun yanında isteğe göre gıdanın bir porsiyonu veya tüketim birimi içindeki miktarlar da verilebilir. Besin ögelerinin günlük ihtiyacı ya da tüketim sınırını karşılama oranları da isteğe bağlı olarak tüketiciye sunulabilir. Tüketiciye sunulan beslenme bildirimi içerisinde vitaminler veya minerallere de yer verildiği durumda ise bunların günlük ihtiyacı karşılama oranları ile birlikte verilmesi zorunludur.

Enerji değeri

Gıda etiketleme mevzuatı, gıdanın birim miktarının içerdiği enerji değeri konusunda tüketicinin bilgilendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Enerji içeriği kilokalori (kcal) ve kilojul (kJ) olarak iki birim üzerinden verilir. Ortalama bir insanın günlük enerji ihtiyacının 2000 kcal olduğu varsayılmaktadır. Günlük ihtiyacımız olan enerjinin fazlasını tüketmemiz enerji dengesizliğine neden olabilir. Bu yüzden bu bilginin tüketiciye sunulması çok önemlidir.

Yağ ve doymuş yağ

Gıdalardaki temel besin ögelerinden yağın miktarı, beslenme bildirimi içerisinde tüketiciye sunulur. Yağın 1 gramı vücuda ortalama 9 kcal enerji sağlar. Gıdadaki toplam yağ yanında, doymuş yağ miktarı da ayrıca verilir. Beslenme otoriteleri doymuş yağ tüketiminde aşırıya kaçılmamasını önermektedir.

Karbonhidrat ve şekerler

Gıdalarda yer alan bir diğer temel besin ögesi karbonhidrattır. Karbonhidrat 1 gramda yaklaşık 4 kcal enerji içermektedir. Toplam karbonhidrat yanında şekerler de bildirimde ayrıca yer alır. Beslenme otoriteleri şeker tüketiminde aşırıya kaçılmamasını tavsiye etmektedir.

Protein

Beslenme bildirimi vücudumuzun yapı taşlarından olan protein miktarını da içerir. Proteinin 1 gramı yaklaşık 4 kcal enerji içerir.

Tuz

Beslenme bildirimi içerisinde önem verilen besin ögelerinden biri de tuzdur. Günlük tuz tüketiminin 5 gram ya da aşağısına çekilmesi Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilmektedir. Tuz miktarı, gıdanın içerisinde tüm kaynaklardan gelen sodyum miktarı üzerinden hesaplanır. Herhangi bir gıdadaki sodyum miktarı 2,5 ile çarpılarak tuz miktarı kabaca hesaplanabilir.

Diğer besin ögeleri

Beslenme bildirimi, yukarıda sözü edilen temel besin ögeleri yanında isteğe bağlı olarak başka bazı besin ögeleri ile desteklenebilir. Toplam yağlar içerisinde yer alan tekli doymamış yağ ve çoklu doymamış yağ yanında lif, nişasta, polioller veya şeker alkoller ile vitamin ve mineraller bildirimi yapılabilecek diğer besin ögeleridir.

Beslenme bildiriminin gösterim şekli

Beslenme bildirimi, zorunlu besin ögelerini içerecek şekilde kolay anlaşılır bir tablo halinde ya da yüzey alanı küçük ambalajlarda düz yazı olarak verilebilir. Bunun yanında enerji başta olmak üzere bazı besin ögeleri Gıda Etiketleme Yönetmeliği eklerinde belirlenen şekillerde ambalajın ön yüzünde de yer alabilir.

Etiketleme kuralları nelerdir?

Gıdaların etiketlenmesi yıllar yılı benimsenmiş belirli kurallara göre yapılır. Bu kuralların temel amacı üreticinin, taşımacının, dağıtıcının, satıcının ve nihayetinde tüketicinin ihtiyacı olan bilgilerin doğru şekilde sunulmasıdır.

Her ülkenin etiketleme kuralları kendine özgü bazı farklılıklar içerebilse de, uluslararası ticaretin doruk noktasına ulaştığı günümüzde gıdaların rahatça dolaşımı küresel anlamda kabul görmüş belli başlı bazı kuralların etiketlerde uygulanması sayesinde mümkün olmaktadır.

Ülkemizde etiketleme, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği başta olmak üzere birçok yasal düzenleme dikkate alınarak yapılmaktadır.

Gıda Etiketleme Yönetmeliği yaptırımları nelerdir?

Türk Gıda Kodeksi Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'ne aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre idari yaptırım uygulanır. Bunlar aykırılığın durumuna göre para cezasından ürün lerin toplatılmasına, hatta aykırılığı işleyenlerin faaliyetinin durdurulmasına kadar varabilir.

Basit etiketleme hatalarında ürünlerin gıda işletmecisi tarafından raflardan toplatılarak aykırılığın düzeltilmesinden sonra yeniden piyasaya arz edilmesi yöntemi izlenirken; ürün içerisinde olmayan bir maddenin var gibi gösterilmesi, ürünün beyan edilen adından farklı bir içerikte olması, ürün içerisinde insan sağlığını riske atabilecek bileşenler olması gibi taklit ve tağşiş kapsamına giren aykırılıklarda çok daha ciddi yaptırımlar uygulanabilmektedir. Taklit ve tağşiş durumlarında ayrıca sorumlu gıda işletmecisi ve ürünü Bakanlıkça ifşa edilmektedir.

5996 Sayılı Kanun

Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, gıda ve yem güvenilirliğini; halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunmasını da dikkate alınarak korumak ve sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Kısaca 5996 Sayılı Kanun olarak da bilinen bu kanun, 27610 sayılı Resmi Gazete'de 13 Haziran 2010 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Çok geniş kapsamlı bu kanunda hayvan sağlığı, hayvan refahı, zootekni, veteriner sağlık ürünleri, bitki sağlığı, gıda, yem, hijyen, resmî kontroller ve uygulanacak cezalar konularında hükümler yer almaktadır. Türk Gıda Kodeksi de kanunda yer alan başlıklar arasındadır.

Türk Gıda Kodeksi nedir?

Latince bir sözlük olan kodeks, dilimizde kitap anlamına gelmektedir. Bu anlam çerçevesinde Gıda Kodeksi, gıdalarla ilgili hükümleri içeren tüm dokümanların toplamı olarak tanımlanabilir.

Türk Gıda Kodeksi 5996 Sayılı Kanun içerisinde "gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelerle ilgili asgarî teknik ve hijyen kriterleri, bitki koruma ürünü ve veteriner ilaç kalıntıları, katkı maddeleri, bulaşanları, numune alma, ambalajlama, etiketleme, nakliye, depolama esasları ve analiz metotlarını belirleyen" dokümanlar olarak tanımlanmaktadır. Gıda Etiketleme Yönetmeliği de bu dokümanlar arasında yer almaktadır.

Türk Gıda Kodeksini kim hazırlar?

Gıda kodeksi Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanmakta ve yayımlanmaktadır. Bakanlık bu amaçla başta uluslararası Kodeks Alimentarius Komisyonu (Latince "alimentarius" kelimesi "beslenmeye dair" anlamına gelmektedir) olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde çalışmakla, bu amaçla komisyonlar oluşturmakla yetkilidir.

Bu bağlamda Gıda Kodeksi kapsamındaki çalışmalar, Bakanlıkça oluşturulan Ulusal Gıda Kodeks Komisyonu ve buna bağlı alt komisyonlarca yürütülür. Bu çalışmalara yönelik esaslar Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelere Dair Yönetmelik, Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği̇, Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği̇, Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği; Türk Gıda Kodeksi çerçevesi altında yer alan yönetmeliklerden bazılarıdır. Halihazırda başında Türk Gıda Kodeksi ibaresi bulunan 80'den fazla yönetmelik ve tebliğ yürürlüktedir.

Türk Gıda Kodeksine uygun ne demek?

Kodeks kelimesi bir yasal düzenlemeler bütününü tanımlamaktadır. Türkiye'de gıdaların hammadde temininden üretim ve ambalajlanmasına, etiketlenmesinden tüketiciye sunulmasına kadar bütün adımlar, bu konudaki birçok yasal düzenlemeyi içeren Türk Gıda Kodeksine uygun olarak yapılmalıdır.

Kodekse uygun olmayan uygulamalar, yasal düzenlemelerde yer alan yaptırımlarla cezalandırılmaktadır. Bu yaptırımlar uygunsuzluğun ağırlığına göre ürünlerin toplanıp yeniden ambalajlanmasından, ağır hapis cezalarına kadar değişebilmektedir.

Gıda Etiketleme KılavuzuGıda Etiketleme Kılavuzu

Tarım ve Orman Bakanlığı, 5996 sayılı Kanuna dayanılarak hazırlanmış olan Gıda Etiketleme Yönetmeliği çerçevesinde Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Hakkında Kılavuz yayınlamıştır.

Kılavuz; "gıdaların etiketinde, tanıtımında, sunumunda ve reklamında kullanılan terimler ve ifadeler ile ilgili olarak; tüketicilerin doğru bilgilendirilmesini sağlamak ve yanıltılmasını önlemek, gıdaların etiketlenmesi, sunumu, tanıtımı ve reklamında yer alan yazılı ve görsel bilgilerin, kullanılan terimlerin ve ifadelerin kullanım koşulları konusunda gıda işletmecilerine yardımcı olmak ve resmi kontroller sırasında yapılacak değerlendirmelerde uygulama birlikteliği sağlamak amacıyla" hazırlanmıştır.

Gıda Etiketleme Kılavuzu, Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü sayfasından indirilebilmektedir.

Gıda etiketleme mevzuatı eğitimi

Gıda Etiketleme Kılavuzu yanında, yönetmeliğin en doğru şekilde yorumlanabilmesi için eğitimler de verilmektedir. Gıda etiketleme eğitimi adı altında düzenlenen çeşitli seminerler ve toplantılar, gıda işletmeleri yanında tüketicilerin de bu konuda bilgilenerek bilinçlenmesi adına fayda sağlamaktadır.

Haber Etiketleri

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.