AramaArama
Gıda Hattı

Erken ergenlik nedir? Erken ergenlik ne sıklıkta görülür?

19 Ağustos 2021, 17:00
Paylaş
Erken ergenlik nedir? Erken ergenlik ne sıklıkta görülür?
Erken ergenlik nedir? Erken ergenlik ne sıklıkta görülür? İnsan hayatının en önemli dönemlerinden biri olan ergenlik özellikle ebeveynler için yeni bir mücadelenin de başlangıcını ifade ediyor. Son zamanlarda “erken ergenlik” kavramından sıkça söz edilmesi, konuyla ilgili çok fazla bilgileri olmayan anne ve babaların kafasının karışmasına yetiyor. Çocuklarında hem psikolojik hem de fizyolojik değişimlerin erken evrede yaşanma korkusu ebeveynlerde endişeye yaratıyor. İşte erken ergenlik tüm detaylar...

Erken ergenlik nedir? Erken ergenlik ne sıklıkta görülür? İnsan hayatının en önemli dönemlerinden biri olan ergenlik özellikle ebeveynler için yeni bir mücadelenin de başlangıcını ifade ediyor. Son zamanlarda “erken ergenlik” kavramından sıkça söz edilmesi, konuyla ilgili çok fazla bilgileri olmayan anne ve babaların kafasının karışmasına yetiyor. Çocuklarında hem psikolojik hem de fizyolojik değişimlerin erken evrede yaşanma korkusu ebeveynlerde endişeye yaratıyor. İşte erken ergenlik tüm detaylar...

Ancak ülkemizde ortalama adet yaşının son 40 yılda değişmediğini ve ergenlik yaşı için alt sınırın kızlarda 8, erkeklerde de 9 yaş olduğunu hatırlatan Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Prof. Dr. Serap Semiz, kaygıyla başvuranların çok küçük bir bölümünün tedavi gerektirdiğinin altını çiziyor. Kimlerin tedaviye gereksinim duydukları ve nasıl bir tedavi uygulanması gerektiği konusunda verdiği bilgilerde de ailelerin endişelerini azaltıyor.

Erken ve Erkence ergenlik nedir? 

Ergenlik dönemiyle ilgili yaşanan belirtiler ve bunların yaş aralıklarına göre yapılan tanımları çok iyi anlamak gerekiyor. Buna göre, kız çocuklarında 8 yaşından önce meme gelişimi ve genital bölge ya da koltuk altı tüylenmesi, erkek çocuklarda 9 yaşından önce testis hacminde artış ve genital bölge ya da koltuk altında kıllanma olması “erken ergenlik” olarak belirtiliyor. “Erkence ergenlik” ise ergenlik belirtilerinin erkeklerde 9-10.5 yaşta, kızlarda ise 8-9 yaşta başlaması olarak ifade edilirken, adet kanamasının 10 yaşından önce görülmesi erken adet kanaması olarak tanımlanıyor.

Ergenlik dönemi fiziksel olarak hızlı büyüme ve ikincil seksüel gelişimin olduğu insan hayatında özel bir dönemdir. Metabolizma ve gelişim hızı yüksek olduğundan bu dönemde önemli sağlık sorunları oluşabilir. Büyüme ile ilgili boy kısalığı, büyüme hızının az olması, aşırı uzun boyluluk, beslenme bozuklukları, zayıflık, şişmanlık gibi; ergenlik gelişiminin kendisi ile ilgili olarak erken ergenlik, geç ergenlik, tempolu ergenlik, ergen erkeklerde göğüs büyümesi yani jinekomasti, kızlarda adet düzensizliği, az ya da çok kanama, kıllanma, amenore gibi sorunlar olabilir. Bunlara ek olarak guatr, hipotiroidi, diyabet gibi sistemik hastalıklar, duruş pozisyonunda bozukluklar, skolyoz, kifoz gibi iskelet sistemi ile ilgili rahatsızlıklar da sık oluşur. Vücut için çok tempolu olan ergenlik döneminde önemli sağlık sorunları oluşabileceğinden dikkatli bir şekilde takip edilmesi gerekir.,

Erken ergenlik nedir, tipleri nelerdir?

Ergenlik, ortalama 8 ila 13 yaş arası kızlarda ve 9 ila 14 yaş arası erkek çocuklarda başlar. Çocukların en hızlı büyüdüğü dönemlerden biri olan ergenlikte bedende hızlı değişimler meydana gelir. Erken ergenlik, kızlarda ve erkeklerde ortalama süreden önce ergenlik belirtilerinin ortaya çıkmasıdır.

Santral ve periferik olmak üzere iki tür erken ergenlik vardır. En sık görülen tip santral erken ergenliktir. Süreç olarak normal ergenlik ile aynı olmaktadır ancak olması gereken zamandan erken gerçekleşir. Hipofiz bezinin gonadotropinler adı verilen hormonlar üretmesi ile ortaya çıkar. Bu hormonlar sırayla diğer hormonları, testosteron veya östrojen yapmak için testis veya yumurtalıkları uyarır.

Diğer erken ergenlik tipi ise periferik ergenliktir ve daha nadir görülmesine karşın farklı bir durum olarak değerlendirilir. Östrojen ve testosteron hormonları semptomları tetikler. Ancak beyin ve hipofiz bezi periferik ergenlikte etkilenmez. Genellikle etkileri yumurtalıklarda, testislerde, adrenal bezinde veya tiroid bezinde görülür.

Erken ergenlik belirtileri nelerdir?

Erken ergenlik kızlarda erkeklerden daha sıktır ve çoğu zaman nedeni ortaya konulamaz. Ancak bazen altta yatan çok önemli bir tıbbi problem olabilir. Genetik faktörler de erken ergenlikte etkili bir rol oynar. Kızlarda; meme gelişimi genellikle ilk işarettir. Adet görme ise genellikle erken semptomların başlamasından iki ila üç yıl sonra olur. Erkeklerde; testislerin, penis ve skrotumun büyümesi ile ses değişikliği görülen ergenlik belirtiler arasındadır. Erken ergenlik ve ergenlik belirtileri genellikle aynıdır ancak zamanları farklıdır.

Erken ergenliğin sonuçları nelerdir?

Fiziksel ve duygusal sorunlara neden olan erken ergenlik, çocuklar için anormal karşılanan bir durumdur. Ergenlik çağındaki çocuklar genellikle uzun boyludur ancak ergenlik sona erdiğinde boy uzaması durur. Erken ergenlik durumunda büyüme normale göre erken duracağı için çocukların boyu ortalamanın altında olabilir. Bu noktada çocukların boyu kısa kalmakta ve bu durum hem fizyolojik hem de psikolojik açıdan sorun yaratmaktadır.

Erken ergenlik yaşayan çocuklarda davranış problemleri ortaya çıkabilir. Öfke, özgüven kaybı, bir takım sosyalleşme problemleri ortaya çıkabilir. Erken ergenlik çağındaki küçük çocuklar için zaten zorlu bir süreç olan ergenlik dönemi daha fazla stresli yaşanabilir. Akranlarından farklı görünmek çocukların garip hissetmesine neden olabilir. Bu noktada ebeveynler, çocuklarını ne tür değişikliklerin beklediği konusunda eğiterek yardım edebilirler.

Erken ergenliğin teşhisi nasıl olur?

Erken ergenliğin teşhisinin erken yapılması da önlenebilmesi açısından çok önemlidir. Bu noktada çocukların düzenli muayenesinin yaptırılması etkili olmaktadır. Erken ergenliğin tanısı için öncellikle vücuttaki değişiklikleri değerlendirmek amaçlı fizik muayene yapılır. Genetik öykü araştırılarak buna sebep olabilecek tüm etkenler değerlendirilir. Erken ergenlik teşhisi için gerekli görülen durumlarda çocuğun hormonunu ve bazen de tiroid seviyelerini kontrol etmek için kan testleri yapılabilir.

Erken ergenliğin teşhisinde çocuğun kemik yaşını kontrol etmek gerekebilir ve bunun için genellikle X ışınları kullanılabilir. X ışınları kullanılarak yapılan kontrolde kemiklerin ne kadar hızlı büyüdüğü ve nihai yetişkin boyunun etkilenip etkilenmediği net bir şekilde gözlemlenebilir.

Genetik öykünün ve kemik yaşının değerlendirilmesinin yanı sıra bazı erken ergenliğe neden olabilecek tıbbi sorunlar olabilir. Beyin MRG'leri tümör gibi santral erken ergenliğe neden olabilecek tıbbi sorunları dışlamak için kullanılır. Beyin MRG’leri her erken ergenlik şüphesinde uygulanmaz. 6 yaşın altındaki çocuklarda veya diğer semptomları olan çocuklarda, altta yatan nedeni bulmak için uygulanabilir. Yumurtalıkların kontrolünde ise ultrason uygulamasıyla erken ergenliğin teşhisine varılabilir.

Erken ergenliğin teşhisinde doğru tekniklerin kullanılması oldukça önemlidir. Doğru teknikler tanının da doğru olmasını ve tedavi için uygun yöntemin belirlenmesini sağlar. Bazı durumlarda, hormonları bloke etmek ve daha fazla gelişmeyi önlemek için uzman doktor kontrolünde ilaç kullanımı önerilmektedir. Erken ergenlik tedavisi ile çocukların boylarının gelişiminin devam etmesi sağlanabilir. GnRH ile tedavi edilen çocukların normal kemik yoğunluğuna sahip olduğunu göstermektedir.

Koronavirüsün bir etkisi daha ortaya çıktı: Erken ergenlik

İtalya’da pandemi döneminde yapılan çalışmalarda 1 yıl içinde kız çocuklarında erken ergenlik vakalarının çok artığı ortaya konuldu. Araştırmada, son 5 yıldaki vakalar karşılaştırıldı. Buna göre, salgın sürecince hem vaka sayılarında artış oldu hem de tanı alan çocukların seyirlerinde hızlanma görüldü.

Kız çocuklarında 8, erkeklerde 9 yaş sınır

Araştırmacılar bu durumu, tam kapanmaya giden İtalya’da evde kalınan süre boyunca çocukların vücut kitle indeksinin artmasına ve teknoloji aygıt kullanma sürelerinin artmasına bağladı. Erken ergenlik, ergenlikle ilgili semptomların kızlarda 8, erkeklerde ise 9 yaşından önce gözlemlenmesidir. Nedenleri arasında obezite, hormonlu gıdaların tüketimi, plastik ve kokulu temizlik maddelerine maruziyet olarak düşünülüyor.

Hazır gıdalar yağ dokusunu artııyor

Araştırmanın sonuçlarını değerlendiren İstanbul Gelişim Üniversitesi’nden Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Canan Tanıdır, “Son yıllarda gençlerde erken ergenliğe girme olgusunu görüyorduk. Ama İtalya’daki çalışmada özellikle pandemi döneminde önceki yıllara göre daha belirgin bir artış olduğunu ortaya koymuş. Erkek çocuklarında 9, kız çocuklarında ise 8 yaşından önce gelişim olursa erken ergenlik diye tanımlıyoruz. Burada 2 önemli etken var. Bedende yağ dokusunun artması, obezite erken ergenlik için risk faktörü sayılıyor. Pandeminin en önemli etkisi de budur. Evlerde olduğumuz için hareketsiz bir yaşamımız var. Çocuklar bu süreçte evde kaldıkça atıştırmalıklar, yağlı gıdalar, abur cubur ve paketli ürünlere yöneldi. İşte böyle hormonlu gıdalar, erken ergenliğe neden oluyor” diye konuştu.

İnternet kullanımı olumsuz etkiliyor; Denetleyin

Pandemiyle çocukların yaşlarına uygun olmayan içeriklere daha fazla maruz kaldığını belirten Doç. Dr. Tanıdır, “Çalışmada bir başka etken internette uzun saatler geçirmek olarak gösterilmiş. Bana gelen hastalarda da bunu görüyorum. Şu anda evdeler, çocuklar yaşlarına uygun olmayan içeriklere daha fazla maruz kalıyor. Ailelerin de kontrolü azalmış, çünkü çok uzun saatler bilgisayar başındalar. Bilgisayarda oyun oynamanın dışında, 7-8 yaşındakiler bile sürekli Youtube’dan video izliyorlar. Çocuklar, yaşına uygun olmayan videolar izliyor. İzlenen videolarda argo söylemler, cinsel içerikli ve cinsel eğilimlere yönelik konular işlenebiliyor. Küçük yaştaki çocuklar böyle içeriklere erken yaşta maruz kalınca hızlı büyüyorlar. Yaşlarına göre beklenmeyecek bilgi daracıkları oluşuyor. Bu olumlu bir şey değil çünkü kafaları karışıyor” ifadelerini kullandı.

8 Yaşında ki çocuk: 'Benim hayatım karışmayın’ diyebiliyor

Artık ergenlerin yaptığı davranışları çocuklardan gördüklerini vurgulayan Doç. Dr. Tanıdır, “8 yaşındaki çocuklar, ailelerine ‘sen bana karışamazsın’ ‘ben istediğimi yaparım’ ‘benim kararlarım, benim yaşamım’ gibi cümleler kuruyor. Bunun nedeni kontrolsüz sosyal medya içeriğine maruz kalmalarıdır. Ergen odasına kapanır, film izler, arkadaşlarıyla konuşur. Kendisine çok karışılmasını istemez, kendi kararlarını almak ister, onlar için bunlar normal bir davranıştır. Ama 7-8 yaşındaki çocuklar için aileden kopma, bireysellik, ‘bana karışmayın’ söylemlerini beklemeyiz” dedi.

İlkokul çocuğu youtube videosu izlememeli

Ailelerin kesinlikle internet kullanımını sınırlandırmasını öneren Doç. Dr. Canan Tanıdır, “Çünkü, çocuk hangi siteye giriyor, ne izliyor diye bir kontrol olmadığını görüyorum. Belli oyunlar dışında çocukların internette gezinmesini önermiyorum. Özellikle ilkokul çocuk Youtube videoları izlemesin” diye konuştu.

15 Yaşından önce sosyal medya hesabı açmayın

Çocukların sosyal medya hesaplarının olmasının da doğru olmadığını söyleyen Doç. Dr. Tanıdır, “Ergen olmadan, 15 yaşından önce çocuğun sosyal medya hesabı olmamalı. Belli bir ruhsal olgunluğa ulaşmayan çocuğun sosyal medya hesabı açılmasını önermiyorum. Çünkü orada, zorbalığa, cinsel içeriklere ve tacize maruz kalabiliyorlar” ifadelerini kullandı.

Sağlıklı atıştırmalıklar hazırlayın

Bazı çocukların sıkıldıkça yemek yediğini hatırlatan Doç. Dr. Tanıdır, “Aileler abur, cuburdan çocuğu uzak tutmak için sağlıklı atıştırmalıklar hazırlayabilir. Fakat çok katı bir tutum olmasın arada bir şeker ve çikolata ödül gibi kullanılabilir. Çocuğun hevesini kırmak verilebilir. Katkı maddesi içeren gıdaları çok sık tüketmemek için aileler dikkatli olmalı. Çocukları spora da teşvik etmek gerekir” dedi.

En önemli yaşlar

Ergenlik dönemi yaş aralığı genel olarak 10-20 yaş arasındadır. Ergenlik dönemi kişiden kişiye değişiklik gösterse de fiziksel ve psikolojik açıdan oldukça zor bir süreçtir. Bu gelişme sürecinde takip edilmesi gereken belirli kriterler bulunur. Ergenlik döneminde bireyin boyunda, kilosunda hızlı bir artış olur, vücut şekli değişir. Cinsel organında gelişme, kıllanma, erkeklerde ses kalınlaşması, kızlarda meme gelişimi ile ikincil cinsiyet özellikleri gelişerek fertil erişkin özelliklerine değişim olur. Tüm bu önemli değişiklikleri ergenlikte artarak bir yetişkinin sahip olması gereken seviyeye ulaşan HORMONAL etkiler kontrol eder. Örneğin ergenlik dönemindeki boy ve kilodaki hızlı artış tiroid hormonları + büyüme hormonu + androjenlerin veya östrojenlerin eşzamanlı olarak salgılanmasıyla görülebilir. Kızlarda fiziksel gelişim yaklaşık 4 yıl içinde tamamlanırken erkeklerde yaklaşık 6 yıl içinde tamamlanır. Ergenlikte her çocuğun bireysel gelişimi farklıdır. Bu nedenle her ergenin endokrin uzmanı tarafından en az bir kez gelişiminin yaşı ile uyumlu olup olmadığı açısından değerlendirilmesi ve gerekirse izlenmesi gereklidir.

"Erken ergenlik genetik olabilir"

Kızlarda menarş adı verilen ilk adet kanamasının 10 yaşından önce görülmesi, erkeklerde ise testis hacminin 9 yaşından önce 4 ml'ye ulaşmasının erken ergenlik olarak tanımlandığını söyleyen Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Dr. Aliye Sarıkaya, "Kız çocuklarında meme gelişimi ergenliğin ilk habercisidir. Bu nedenle kız çocuğunda 8 yaşından önce meme gelişimi olması da erken ergenlik kabul edilir.' dedi. Erken ergenliğin ailesel kaynaklı da olabileceğini belirten Sarıkaya, "Erken ergenlik hormon bozukluklarına, tümörlere ve çeşitli sendromlara bağlı olarak da oluşabilir. Kızlarda 8 ve erkeklerde 9 yaşından önce çocuklarda meme gelişimi, cinsel bölgede kıllanma, testis büyümesi gibi değişimleri fark eden ebeveynlerin mutlaka doktora başvurması gerekir." diye konuştu.

"Altta yatan bir sebep olmayabilir"

Gecikmiş ergenlikle ilgili olarak Dr. Aliye Sevil Sarıkaya, "Kızlarda 13, erkeklerde ise 14 yaşına gelinmiş olmasına rağmen ikincil cinsiyet özellikleri dediğimiz meme gelişimi ve testis büyümesinin gerçekleşmemiş olması geç ergenlik olarak adlandırılır." ifadelerini kullandı. Kızlarda meme gelişimi başlamış olmasına rağmen 16 yaşına kadar adet görülmemesinin de geç ergenlik olarak tanımlandığı ifade eden Sarıkaya, "Gecikmiş ergenlik genellikle altta yatan bir sebep olmaksızın ergenliğin geç başlamasıdır. Ebeveynleri ergenliğe geç giren çocuklarda geç ergenlik görülmesi sık rastlanan bir durumdur. Ancak yine belirtilen yaşlara kadar ergenliğe girmeyen çocukların bir çocuk endokrinoloji uzmanı tarafından muayene edilmesi ve çocukta olabilecek tümör, hormon bozukluğu, kromozom anomalisi, sistemik hastalık gibi durumların incelenmesi gerekir." dedi.

Erken ve geç ergenlik hangi sorunlara neden olur?

Hem erken hem de geç ergenliğin çocuklarda duygusal ve sosyal sorunlara yol açabileceğini ifade eden Sarıkaya, "Erken ergenlikte çocuğun yaşıtlarından daha önce gelişmesi çocuğun yalnızlık hissine kapılmasına neden olabilir. Geç ergenlikte çocuk, akranlarından geri kaldığı düşüncesiyle utanabilir, çekingen kalabilir. Tüm bu durumlar çocuğun okul başarısını ve sosyal hayatını olumsuz etkileyebilir." diye konuştu.

Çocukların bu süreci daha sağlıklı bir şekilde atlatabilmek için psikolojik yardım almasının önemine de değinen Sarıkaya, "Erken ve geç ergenlik, bulundukları yaş itibarıyla çocukları pek çok açıdan etkileyebilir. Dolayısıyla çocukların profesyonel bir psikolojik destek alması, ergenlik problemleri ile daha doğru bir şekilde başa çıkmalarına yardımcı olur." dedi.

Nelere dikkat etmeli?

Ergenlik süreci bireyin boyu, kilosu, vücut kompozisyonu, cinsel gelişim ve olgunlaşması, dolaşım sistemi, solunum sistemi ve diğer sistemlerde belirgin fizyolojik değişiklikler içerir. Ergenlik dönemi tabiri caizse hormonların patladığı ve hormonların yönettiği bir dönemdir. Bu süre zarfında adrenal bezlerde adrenarche, cinsel bezlerde (yumurtalık-testis) gonadarche olarak bilinen süreçler tamamlanır. Kızlarda göğüs ve kalça gelişimi, erkeklerde sakal, bıyık, vücut kıllarının gelişimi, ses kalınlaşması olur. Her iki cinsiyette de pubik kıllanma, koltuk altı kılı ve ter bezlerinin gelişimi görülür. Testisler esas olarak testosteron salgılar ve yumurtalıklar östrojen salgılar. Bu hormonların üretimi, cinsel olgunluğa ulaşılıncaya kadar kademeli olarak artar. Kızlarda menstruasyon dönemi 12-13 yaşlarında, erkeklerde ilk boşalma yaklaşık 13-14 yaşlarında başlar. Erkeklerde yüz kılları ortalama 14 yaşlarında çıkmaya başlar. Bu gelişimlerin erken ya da geç olması, az ya da çok olması hormonal problemlerle ilişkilidir. Hormonlar tarafından oluşturulan bu önemli gelişmelerin ergenin yaşı ile uyumlu olup olmadığının endokrin uzmanı tarafından irdelenmesi önemlidir.

Pandemide erken ergenlik ve obezite arttı

Çocuk Endokrinoloji Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Boyraz, takip ettikleri hastaların yüzde 80'inin geçen yıla göre kilo aldığını söyledi. Boyraz, "Pandemiyle beraber çocuklarımızda obezite ve erken ergenliği sık görmekteyiz. Okullar kapanınca evde daha çok vakit geçirdiler. Sağlıksız beslendiler. Eve tıkanan çocuk sürekli yedi içti. Fast food tüketimi ve dışarıdan yemek yeme alışkanlığı arttı. Tablet, televizyon, bilgisayar kullanımı hareketsiz kalmalarına neden oldu. Bununla beraber obezite arttı. Gelen hastalarımız kilo almış vaziyette geliyor. Çocukların eve kapanması, hareketsiz kalması, fast food tüketmeleri, gereksiz karbonhidrat ve basit şeker alımı obeziteyi ve erken ergenliği tetikledi" diye konuştu.

'Çocukları psikolojik olarak etkiliyor'

Kızlarda 8, erkeklerde 9 yaşından önce ergenlik bulgularının başlamasına 'erken ergenlik' denildiğini ifade eden Boyraz, "Geçen yıllara nazaran kızlarda meme büyümesi, genital ve koltuk altı kıllanma, erkeklerde kıllanma ve testislerde büyüme bulgularını sık görmekteyiz. Kız çocuklarında 8 yaşından önce erken ergenlik başlarsa ve 12 yaşından önce adet görürse boyu kısa kalabiliyor. Çünkü kemikleri hızlı ilerleyip hızlı kapanıp östrojen hormonunun etkisiyle boyu kısa kalabiliyor. 8 yaşından önce meme gelişimi varsa ergenliğini aylık iğne tedavileriyle durduruyoruz, öteliyoruz. Özellikle 8 yaşından önce bu bulgular başladıysa ve 12 yaşından önce adet gördüyse veya zamanında ergenlik başlayıp, 9 yaşından sonra hızlı ilerleyip birden 6 ay 1 yıl içinde adet görme durumu olduysa bunlara müdahale etmemiz gerekiyor. Boyunun kısa kalmaması için müdahale gerekiyor. Çünkü bu durup çocukların psikolojik dengesini bozabiliyor. Çocukluğunu yaşayamadan adet görmeye başlıyorlar. Bu da çocukları psikolojik olarak çok etkiliyor" diye konuştu.

'Oje ve ruj kullanımı erken ergenliği tetikliyor'

Boyraz, kızlarda kilo alımıyla östrojen hormonunun arttığını ve ergenlik yaşının öne kaydığını belirterek, "Erkeklerde daha nadir olmakla beraber bu süreçte erken ergenliği görebiliyoruz. Okula gidemeyen çocuğun evde gece yarılarına kadar bilgisayar ve tablet başında olması erken ergenliği tetikleyen bir durum. Bazen aileler çocuklarına vücut direnci artsın diye gereksiz arı poleni verebiliyorlar. İçinde bitkisel östrojenler olduğu için de ergenliği tetikleyebiliyor. Oje ve ruj kullanımı kız çocuklarında ergenliği tetikliyor" dedi.

'Fast Food'dan uzal durulmalı'

Çocukların sağlıklı beslenmeleri ve hareketsiz kalmamaları konusunda ailelere önerilerde bulunan Boyraz, "Obezite çocuklarda 13-14 ayrı hastalığa neden oluyor. Şeker hastalığından tutun da eklem rahatsızlığına, tiroid hastalığından metabolik sendroma kadar birçok rahatsızlığa neden oluyor. Diyet ve egzersiz vererek çocuklarda obeziteyi düzeltmeye çalışıyoruz. Kısacası sağlıklı beslenilmeli, erken yatıp erken kalkılmalı ve spor yapılmalı. İp atlama, voleybol, basketbol, yüzme daha çok zıplamalı, çocuğun boyunun büyümesine katkıda bulunan sporları öneriyorum. Çocuklarımızı dışarı çıkartalım. Akşamları tempolu yürüyüşler yapılabilir. Gerekiyorsa aileler çocuklarını bir spor aktivitelerine vermeli, fast fooddan uzak tutmalarını tavsiye ediyorum. Bunları yaparlarsa çocuklarımızın sağlığı yüzde 50 daha iyi olacaktır" ifadelerini kullandı.

Erken ergenliğin zararları neler?

Prof. Dr. Nesibe Andıran; ergenlik dönemi her çocukta farklı olsa da kızlarda 8, erkeklerde 9 yaşından önce ergenlik belirtilerinin başlaması erken ergenliktir. Çoğunlukla kızlarda meme gelişimi, erkeklerde ise testis hacminin artması ilk bulgudur. Kızlarda daha sık gördüğümüz erken ergenlik tedavi edilmez ise kız çocuğunun erken adet görmesine, boyunun kısa kalmasına ve ciddi psikososyal problemlere neden olur. Toplu/şişman kızlarda meme gelişimi yağ dokusu nedeni ile tam anlaşılamayabilir. Yine zamanında başlayan bir ergenliğin ilerleme hızı(temposu) da önemlidir. Çok hızlı gidip, erken dönemde ergenlik tamamlanabilir ki bu da boy kaybı ve psikolojik problemler oluşturur. Mümkünse ergenlik başlamadan ya da en azından hemen başında her çocuk endokrin uzmanı tarafından değerlendirilmeli ve gerekirse izlenmelidir. Bu olmadı ise yine ergenliğin herhangi bir anında gelişiminin yaşına uygunluğu açısından her ergen endokrin uzmanı tarafından en az bir kez görülmelidir. Böylece geç kalınmışlıklar, tedavi şansı ve faydasının kaybedilmesi önlenmiş olur.

Obezite önemli bir etken

Kızlarda, erkeklerden 10 kat daha fazla görülen erken ergenlik, ırk, genetik, coğrafi etkenler, beslenme biçimi, obezite ve çevresel endokrin bozucular gibi farklı etkenlere bağlı olarak gelişiyor. Kızlarda daha ender ve özellikle erkek çocuklarda daha sık gözlenen bazı iyi huylu beyin tümörleri de erken ergenlik nedeni olabiliyor.

Prof. Dr. Serap Semiz, “Son 40 yılda ülkemizde ortalama adet yaşı olan 12,5 yaşın değişmediğini biliyoruz. Ancak genital bölge veya koltuk altında kıllanma veya meme gelişiminde hafifçe erkene kayış gözleniyor. Son yıllarda ergenlik belirtilerinin daha erken yaşlarda belirginleşmeye başlamasının en önemli etkeninin ise çocukluk çağındaki obezite artışı olduğunu söyleyebiliriz. Ayrıca, sağlıksız beslenme ve temas edilen hormon katkılı gıdalar ve diğer endokrin bozucular da bu etkenler arasında yer alıyor” diye konuşuyor.

Tedavi de neler hedefleniyor?

Erken ergenlik yaşayan çocuklarda, erken ve hızlı kemik olgunlaşması nedeniyle büyüme plaklarının erken kapanması, böylece final boyunun kısa kalması söz konusu olduğu için tedavide bunu engellemek amaçlanıyor. Bununla birlikte psikososyal ve davranışsal sorunların önüne geçilebilmesi de tedavi hedefleri arasında yer alıyor.

Dr. Serap Semiz, özellikle ailelerin en çok merak ettiği konuların başında ergenliğin durdurulmasıyla birlikte boy kazancının sağlanıp sağlamayacağının geldiğine işaret ederek şu bilgileri veriyor:

“Erken ergenlik tedavisi kızlarda 8 yaş, erkekte 9 yaşından önce başlandığında erişkin boyda kazanç elde ediliyor. Bu olgularda toplam boy kazancı 4-10 cm arasında değişebiliyor. Erkence ergenlikte yani kızlarda 8-9 yaş arasında başlayan ergenlikte ise tedavi sadece psikososyal yararlar ve adet yaşını geciktirme amaçlı uygulanıyor.”

Tedavi edilen çocuklarda final boyunu belirleyen başlıca faktörler arasında ise, ergenlik başlangıcıyla tedaviye başlama arasındaki sürenin kısa olması, tedavi başlama yaşının küçük olması, tedavi başlangıcındaki boy ve genetik boy hedefi olarak sıralanıyor.

Erken ergenlik tedavisi nasıl yapılır?

Yapılan incelemeler sonrasında tanı alan çocuklarda tedaviye başlanıyor. Prof. Dr. Serap Semiz, hastanın kendi hormon salgısının baskılandığı erken ergenlik tedavi uygulamasıyla ilgili olarak, “Bu çocuklara ergenliği başlatan ve beyinden salgılanan gonadotropin salgılatıcı hormonun sentetik benzeri uzun etkili formları, belirli periyodlarla enjeksiyon şeklinde uygulanıyor. Genellikle iyi tolere edildiği için sık görülen ve ciddi yan etkileri de bulunmuyor. Bununla birlikte, tedavinin vücut ağırlığı, kemik mineral yoğunluğu üzerine de olumsuz etkisi görülmüyor” diye konuşuyor.

Tedavinin ilk yılında 3 aylık, sonraki yıllarda 3-6 aylık aralıklarla, ergenlik bulgularının gidişi, boy ve ağırlığın izlenmesi önem taşıyor. Hızlı büyüme ve kemik yaşının hızlı ilerlemesinin yavaşladığı bu süreçte, meme veya testis büyümesi gibi ergenlik bulgularının duraklaması veya gerilemeye başlaması gerekiyor.

Erken ve geç ergenlikte tedavi yöntemleri

Erken veya geç ergenlik tedavisinin altta yatan nedenlere göre yapıldığını söyleyen Sarıkaya şu ifadeleri kullandı:

"Eğer çocuktaki ergenlik başlangıcı yapısal nedenlerle erken veya geç ise genellikle tedavi vermeden çocuğun gelişimini takip ederiz. Ancak çocukta altta yatan bir hormon bozukluğu, sistemik hastalık, tümör gibi durumlar söz konusu ise bu duruma yönelik tedavi yaparız. Altta yatan nedenin ortadan kaldırılması, çocuğun büyüme ve gelişmesinin sağlıklı ilerlemesine katkıda bulunur. Erken ergenlikte çocuktaki iskelet olgunlaşmasının geciktirilmesi ve cinsel aktivitenin önlenmesi tedavi hedefleri arasındadır. Geç ergenlikte ise düşük doz testosteron ya da östrojen hormon desteği ile ergenliğe giriş sağlanmaya çalışılabilir."

Ebeveynlerin ergenlik konusunda fazla endişeye kapılmamasını tavsiye eden Sarıkaya, "Ebeveynler, çocuklarında ergenlik ile ilgili yolunda gitmeyen bir durum fark ettiklerinde mutlaka bir çocuk endokrin uzmanına danışmalıdır. Ancak aileler ergenlik konusunda çok takıntılı olmamalıdır. Bu konudaki endişelerini sürekli dile getirmeleri çocuğu olumsuz etkileyebilir." ifadelerini kullandı.

Erken ergenlik nasıl önlenmeli?

Çocukların erken ergenliğe girmesini önlemek için ebeveynlerin sorumluluğu oldukça fazladır. Özellikle katkı maddeleri içeren hazır gıdalar ve abur cuburlardan çocukları uzak tutmak, sebze ve meyveleri mevsiminde yedirmek gerekir. Obezite erken ergenlik riskini arttıran bir durum olduğu için, çocuklarımızı obeziteye zemin hazırlayan hazır ve hızlı gıda tüketimi alışkanlığından uzak tutmak önemlidir. Uzun süreli ekrar başında olmanın da erken ergenliği tetikleyebileceği gösterildiğinden, TV, bilgisayar, telefon ve internet kullanımını mümkün olduğunca denetlemek ve sınırlandırmak hormonların kontrolü açısından önemlidir. Ayrıca hekim önerisi olmadan ilaç, losyon vs. kullanmamak, zararlı kimyasallar içeren maddelerden çocukları uzak tutmak gerekir. Sağlıklı beslenmeye ek olarak düzenli spor yapma alışkanlığını çocukluk döneminde kazandırmak da hem obezite ve erken ergenliğin önlenebilmesi, hem de yaşam boyu sağlıklı bir hayat sürdürmesi açısından önemlidir.

Erken ve geç ergenlik hangi sorunlara neden olur?

Çocukların bu süreci daha sağlıklı bir şekilde atlatabilmek için psikolojik yardım almasının önemine de değinen Sarıkaya, “Erken ve geç ergenlik, bulundukları yaş itibarıyla çocukları pek çok açıdan etkileyebilir. Dolayısıyla çocukların profesyonel bir psikolojik destek alması, ergenlik problemleri ile daha doğru bir şekilde başa çıkmalarına yardımcı olur’’ dedi.

Tedavi bittikten sonra

Tedavi kesildikten sonra adet kanaması oluşumu ve üreme fonksiyonları ile ilgili bir sorun gözlenmediğine dikkat çeken Prof. Dr. Serap Semiz, “Kızlarda tedavinin kesilmesinden sonra 6 ay içinde hormonal sistem tekrar aktive oluyor ve ortalama 16 ay sonra ilk adet oluşuyor. Tedavi uygulananların büyük çoğunluğunda düzenli adet döngüsü gözleniyor. Erkeklerde ise tedavi kesildikten yaklaşık 6 ay sonra hormon düzeyleri yükseliyor ve ortalama 2 yıl sonra sperm üretimi başlıyor” diyor.

Erken ergenlik tedavi kararı için gerekli kriterler

• Ergenlik bulgularının kızlarda 8, erkeklerde 9 yaştan önce başlaması,
• Ergenlik bulgularının ve bedensel gelişimin hızla ilerlemesi,
• Kemik yaşının ileri olması ve kemik yaşının hızlı ilerlemesi,
• Öngörülen erişkin boyunun genetik boy hedefinin altına düşmesi,
• Kızlarda ultrason ölçümleri ve hormonal değerlerle erken adet kanaması riskinin belirlenmesi veya erken adet kanaması (10 yaş öncesi),
• Psikososyal ve davranışsal sorunlar.

"Erken ergenlik tedavisinde geç kalınmamalı''

Erken ergenlik tanısı koyabilmek için bazı testlerin yapılması gerektiğini ifade eden Doç. Dr. Boyraz, "Hormonlarına bakıyoruz, gerekirse uyarı testi dediğimiz bir takım hormonal uyarı testleri yapıyoruz, kemik yaşına bakıyoruz, ultrasonla rahim ve yumurtalıklarına bakıyoruz. Eğer bunların sonucu erken ergenliği düşündürmüyorsa hastayı belirli aralıklarla takibe alıyoruz. Meme gelişiminden sonra adet görene kadar belli bir süre geçmesi lazım. Çok hızlı gelişmesi de bir sorundur. Normal şartlarda meme gelişimi başladıktan 2,5 - 3 yıl sonra adet görme başlıyor. Adet yaşının minimum 12 olması gerekiyor diyebiliriz. Erken adet görme de erken ergenlik göstergesidir. Erken ergenliğin yanı sıra bir de hızlanmış ergenlik olarak adlandırdığımız bir durum var. Burada da meme gelişiminin hemen ardından ya da kısa bir süre sonrasında adet görmeye başlanıyor. Ailelerin çocuklardaki gelişimi çok dikkatle izlemeleri gerekiyor. Geç kalındığında tedavi versek bile bir faydası olamıyor. Burada kemik yaşı da önem taşıyor. Erkeklerde de testis boyutları ölçülüyor. 2,5 cm ya da özel ölçüm aletiyle ölçtüğümüzde 4 cc üzerine çıktığı zaman ergenliğe girdiğini kabul ediyoruz. Testisin 20 - 25 cc'ye kadar çıkması gereken bir zaman var, bu da 3 - 4 yıl gibi bir süredir. Erkeklerde eğer ergenlik saptanırsa altından mutlaka bir hastalık çıkabiliyor. Ancak kızlarda yüzde 85'inde nedenini bilemiyoruz. Genetik ve çevresel faktörler, beslenme, katkı maddeli yiyecekler, aşırı kilo alma vb. bunların hepsi erken ergenliği tetikleyen şeyler" şeklinde konuştu.

"Anne-baba boyunu topla, 13 ekle, 13 çıkar"

Erken ergenliğin yüzde 80-85'inin tam olarak nedeninin bilinmediğini söyleyen Doç. Dr. Boyraz, "Beslenme en önemli faktörlerden birisidir. Yediklerimizde bulunan katkı maddeleri, kullanılan tarım ilaçları, kullandığımız plastik ürünler ve içerdikleri maddeler en önemli etkenler diyebiliriz. Mümkün olduğunca doğal beslenmek, kilolu olmamak, spor yapmak erken ergenliği önlemede birer faktördür. Yüzde 10-15'inin nedeni beyin tümörleri, böbrek üstü bezi tümörleri olabilir. Bunlar çok çok nadir görülmektedir. Boyumuzun kaderini belirleyen kemik yaşımız ve anne-baba boyudur. Kendi yaşımıza göre kemik yaşımız ileriyse boy bir noktadan sonra daha uzamaz. Kemik yaşının ilerlemesine sebep, erken ergenliktir. Östrojen ve testosteron hormonları ilerlemeye sebep oluyor. Tedavide bunun önüne geçmeye çalışıyoruz. Kemik yaşına göre çocukların ilerideki boylarını hesaplayabiliyoruz. Buna öngörülen boy diyoruz. Örneğin, çocuk 10 yaşında, kemik yaşı 12 ise bunun olması gereken boyu hesaplayabiliyoruz. Kemik yaşı ne kadar ileriyse ilerleyen zamandaki boy kazancı o kadar düşük oluyor. O yüzden kemik yaşı direkt boyla ilişkilidir. Anne ve babanın boy ortalaması da boyu belirleyen bir diğer faktördür. Erkeklerde anne ve babanın boyunu toplayıp 13 ekleyip ikiye bölüyoruz, kızlarda da 13 çıkartıp ikiye bölüyoruz. Bu bize hedef boyumuzu veriyor" açıklamalarında bulundu.

"Erken ergenlik çocukların psikolojisini bozuyor"

Erken ergenliğin en önemli etkisi, ileriki yaşlarda oluşacak boy kısalığı ve psikolojik faktörler olarak vurgulanıyor. Çok küçük yaşta, çocuksuyken adet görmeye başlayan kız çocuğunun psikolojisinin bozulabildiğini anlatan Doç. Dr. Boyraz, "Aileler ve çocuk bir anda panikleyebiliyor. Erken ergenlik konusunda anne ve babaların çok dikkatli olmaları ve hızlıca doktora başvurmaları özellikle boy kısalığı açısından çok önemlidir. Çünkü geç kalındığı takdirde boy uzaması için yapabileceğimiz hiçbir şey kalmıyor. Ergenlik, 8 yaşından önce başlamışsa, meme gelişimi ve kıllanma varsa, yaptığımız testler uygun çıkıyorsa ve kemik yaşı çok ilerlememişse bu hasta tedaviye uygun ideal hastadır. Kemik yaşı, kendi yaşını 6 ay veya 1 yıldan fazla geçmemesi gerekiyor. Tedavideki amacımız çocuğun kemiklerini ilerletmemektir. Bu tedaviyle ortalama 5-6 cm boy kazancımız olabiliyor. Kemik yaşının 10 yaşı geçmemesi gerekiyor. Tedaviye gelecek olursak, GnRH hormonunu baskılayan bir hormon veriyoruz. GnRH analoğu dediğimiz ilaç iğne şeklinde, kas içine 28 günde bir hastanın yaşı 12'ye gelene kadar yapılmaktadır. Aylık tedavileri tercih ediyoruz. Hastaları üç ayda bir kontrol ediyoruz. İğneden sonra hormon testleri yaparak ilacın işe yarayıp yaramadığını kontrol ediyoruz. Bu tedaviden sonra memede küçülme ve yok olma, kıllanmada durma, kemik yaşının ilerlemesinde durma gözlemliyoruz. Boy da yine olması gereken şekilde, yılda 5-6 cm şeklinde uzuyor. Boyun da çok hızlı ilerlemesini istemiyoruz çünkü kemiklerin de hızlı gelişmesi anlamına geliyor. Tedavide amaç çocukları normal fizyolojiye getirmektir" diye konuştu.

"Ergenlik tedavisi ilaçlarının yan etkisi yok"

Tedavinin 11,5-12 yaşına kadar devam ettiğini ve tedavi bittikten sonra en geç bir yıl içinde hormonların normal seviyelerine geldiğini söyleyen Doç. Dr. Boyraz, "Dünyada 20 yıldır bu tedaviler kullanılıyor. Çocuklarda çoğu zaman iyi tolere edilen ilaçlar, yan etkisi hemen hemen yok. SGK bu tedaviyi karşılıyor, bunun için bir rapor gerekiyor. Tedaviyi uyguladığımız çocukların yüzde 90'ında olumlu sonuçlar alıyoruz. Aileler mutlaka çocuklarınızı kontrol ve takip edin. Eğer erken bir gelişim görüyorsanız mutlaka uzmana başvurun. Yaz tatili çocukların büyüme ve gelişmesi için çok güzel dönemlerdir. Çocuklarınızı mümkün olduğunca doğal besleyin, sağlıklı alışkanlıklar edinmesine, spor yapmasına olanak sağlayın" ifadelerini kullandı.

Puberte nedir? Ergenlik Dönemi (Puberte) nasıl başlar ve ne zaman sona erer?

Puberte, çocukların sağlıklı olduğunu gösteren bir dönemdir. Hem kız hem de erkek çocuklarının, ruhsal ve fiziksel olarak gelişme gösterdiği bir dönemdir.

Puberte Nedir?

Çocukların erişkinliğe geçiş zamanı, ergenlik dönemi olarak adlandırılır. Çocukların sağlıklı olduğunu gösteren ve bir süre devam eden bir dönemdir. Çocuklar fiziksel anlamda büyüme gösterdiği ve cinsiyete bağlı olan bulguların oluşmaya başladığı dönemlerden biridir.

Üreme fonksiyonlarının yavaş yavaş kazanılması ve sonlandırılması ergenlik olarak adlandırılıyor. Ergenliğin başlama yaşları, kemik yaşına göre değişiklik gösterebiliyor. Takvim yaşı ergenlik dönemi için önemli bir etken değildir. Çocukların kemik yaşlarına göre ergenlik dönemi geçirdiği ön görülüyor.

Kızların kemik yaşı 10, erkekler kemik yaşı 11 olduğunda, ergenlik belirtileri kendini net olarak göstermeye başlar. Genel anlamda kızlar ve erkekler arasında 1 veya 2 yıl fark olabiliyor. Ergenlik dönemi her çocuğun kendine özel bir durumudur. Çocuklar değerlendirilirken ergenlik dönemleri göz önüne alınmalıdır. Çocukların bazılarında erken ergenlik dönemi görülebiliyor. Erken ergenliği tespit edebilmek adına bazı muayeneler ve testler uygulanıyor. Erken ergenlik döneminde uygulanan bazı yöntemler şu şekildedir;

Fiziksel inceleme

Kan testi

Ergenlik Dönemi (Puberte) nasıl başlar ve ne zaman sona erer?

Ergenlik dönemi hakkında araştırma yapan bireyler, ne zaman başlayacağı hakkında bilgi sahibi olmak istiyor. Ergenlik döneminin başlamasında kemik yaşı oldukça önemlidir. Erkeklerde bu yaş 11, kız çocuklarında ise 10'dur. Kemik yaşı ergenlik dönemini belirleyen bir kriterdir. Kişiler kemik yaşlarını kendi başlarına öğrenemediğinden, erken ergenlik dönemiyle karşılaştığını düşünebiliyor. Ergenliğe giren bireylerin gösterdiği belirtiler de, kişilerce araştırılan bilgiler arasındadır. Ergenlik dönemine giren bireylerde görülen belirtiler şu şekildedir;

Kız çocuklarında meme tomurcuklanma durumu

Kız çocuklarında koltuk altı tüylenmeleri

Adet kanamasının görülmesi

Erkeklerde yumurtalık hacimlerinde artışlar

Koltuk altı ve genital bölge tüylenmeleri

Seslerin kalınlaşması

Ergenliğin başlamasına birçok durum etki edebiliyor. Değişik ırklarda farklılık gösteren bir durumdur. Çocuğun takvim yaşından çok, kemik yaşı daha fazla ön plana çıkar. Kızlarda kemik yaşı 10, erkeklerde ise kemik yaşı 11 olduğunda, ergenlik döneminin başlaması görülür.

Son zamanlarda çocuklar ergenliğe erken girebiliyor. Tüm dünya üzerinde düzenlenen koşullarda, kızların daha erken ergenliğe girdiği tespit edilmiştir. Ergenliğin başlamasına ve bitmesini etkileyen bazı etkenler bulunur. Etkenler, çocuklarda yaşanan ergenlik dönemini uzatabilir veya daha erken sonlandırabilir. Ele alınan etkenler şu şekilde sıralanabilir;

Cinsiyet

Kilo

Spor

Irk

Anne babanın ergenlik durumu

Beslenme

Sıralanan tüm etkenler, ergenliğin erken veya geç bitmesine neden olan durumlardır. Erken ergenlik pek çok çocukta görülebilen bir durumdur. Erken ergenlik durumunda gerekli olan muayene işlemlerinin yapılması gerekir. Erken ergenliğe neden olan etkenler, kişileri zor bir süreç yaşamaya sevk edebiliyor. Erken ergenlik sorun olduğu kadar, gecikmiş ergenlik de büyük bir sorundur.

Bireylerin kemik yaşına göre ergenlik dönemine girmemiş olmaması, bir sağlık sorununu işaret ediyor olabilir. Çocukların kemik yaşlarını tespit ettirerek, mutlaka gerekli kontrollerin yaptırılması gerekir. Ergenlik belirtilerinin belirlenen yaşlara kadar görülmemesi, gecikmiş ergenliği işaret ediyor olabilir. Belirtilerin yakından takip edilmesi ve herhangi bir gelişmenin olup olmadığı takip edilmelidir.

 

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.