AramaArama
Gıda Hattı

Deniz hayvanı Orkinos nedir? Orkinos yetiştiriciliği nasıl yapılır?

9 Eylül 2021, 15:39
Paylaş
Deniz hayvanı Orkinos nedir? Orkinos yetiştiriciliği nasıl yapılır?
Deniz hayvanı Orkinos nedir? Orkinos yetiştiriciliği nasıl yapılır? Su ürünleri arasında bulunan Orkinos ile ilgili araştırmalar internet üzerinden yapılıyor. Peki deniz hayvanı Orkinos nedir? Orkinos  yetiştiriciliği nasıl yapılır? 

Deniz hayvanı Orkinos nedir? Orkinos yetiştiriciliği nasıl yapılır? Su ürünleri arasında bulunan Orkinos ile ilgili araştırmalar internet üzerinden yapılıyor. Peki deniz hayvanı Orkinos nedir? Orkinos  yetiştiriciliği nasıl yapılır? 

Orkinos nedir?

Orkinos, Ton balığı olarak da bilinir, uskumrugiller (Scombridae) familyasından Thunnus, Euthynnus ve Katsuwonus cinslerini oluşturan boyu 4,3 metre, ağırlığı 800 kilograma ulaşabilen göçmen balık türlerine verilen ad.

 Çok hızlı yüzerler. Kendinden küçük balıkları avlar. Eti konservecilikte kullanılır. Vücutları yuvarlak olup, ön kısmı büyük, arkaya doğru incelen bir yapıya sahiptir. İki dorsal yüzgeç arasında az bir mesafe vardır. Sekiz veya dokuz adet pinnul denen yalancı yüzgeç bulunur. Bu yüzgeçler hem sırtta, hem anal yüzgecin arkasında bulunur. Vücudun üst tarafı koyu mavi veya siyah, yanlar gümüşi beyaz, karın yüzgeci arasında sarkık iki et parçası bulunur. Kuyruk yüzgecinin kenarı beyaz renklidir. 1.000.000'a yakın yumurta bırakabilirler. Mart, Haziran, Temmuz, Ağustos ayları üreme dönemleridir.

Göçmen balıklardır. Sürü halinde gezerek, kendilerinden küçük balık türleriyle beslenirler. Sardalya, hamsi, tirsi, uskumru, palamut, lüfer gibi balık sürülerini kovalar ve yerler. Saatte 65–70 km hızla yüzerler. Genç orkinoslar, sürü halinde torik ve palamutlarla birlikte boğazdan inerler. Üç yılda erginleşirler. Olgunlaşmış orkinoslarının ağırlığı bir tona, boyu 5-6 metreye kadar ulaşır.

Orkinos yetiştiriciliği nasıl yapılır?

Orkinos yetiştiriciliği daha 5 sene önce tüm Akdeniz/de yeni başlamış ve o senelerde bu verim sıfır seviyesinde iken 2002 yılı için 11.000 tonluk bir üretime ulaşılmıştır. Bu üretim düzeyi dünyada üretilen orkinos miktarının yarısından daha fazladır. Bu sonuç sektörün kısa bir süre içinde ne kadar fazla geliştiğini göstermektedir. 2002 yılı için bütün Avrupa/da faaaliyet gösteren 15 dolayındaki, çiftliğin böyle yüksek bir verim düzeyine ulaşması tartışma konusu olan pek çok konuyu da gündeme getirmiştir. Bunların başında doğal stoklarda
yapılan aşırı avlamanın orkinos stoklarına zarar vereceği ve doğal dengenin bozulacağı düşüncesidir. Çünkü seneden yıla yakalanan orkinosların azaldığı ve küçük yavruların yakalanmasına doğru bir eğilim artışı gözlemlenmektedir. Öyle ki yetiştirmeye karşı olan yüksek talebin bir altına hücum gibi çok hızlı olduğu ve doğal stoklara verilecek zararın onarılmasına olanak olmayacağı kaygısı vardır. Çünkü avcılık hedeflerin eskiden hemen pazarlanabilecek büyük balıklara doğru iken balıkların göç yolları izlenerek daha yavru iken avlanması doğa bilimcilerini ürkütmektedir. Bunun tek çaresi de yavru üretiminde sağlanabilecek gelişmeler olarak görülmekte ise de bu konu da pozitif bir gelişme gözlenmemektedir.

Akdeniz/de Orkinos yetiştiriciliğinin ele alındığı belli başlı ülkeler; İspanya, İtalya, Malta, Croatia, Fransa, Tunus, Türkiye ve Cezayir/dir. Bu ülkelere ait gemiler çiftliklerde kullanılacak orkinoslar için önemli av filolarına sahip iseler de bazı ülkeler bu konu da daha fazla avcılık yapmaktadırlar. Örneğin Fransa'nın İspanya/da yetiştirilen orkinosların %70/ini avlayarak bu ülkeye pazarladıkları kaydedilmektedir.

Akdeniz ülkelerinde uygulanmakta olan orkinos yetiştiriciliğini tam bir üreticilik olarak kabul edilmesi zor olmakla birlikte gelecek için bazı çalışmaların tamamlanması ile gerçek bir üreticilik haline dönüşmesi beklenen bir gelişmedir.

Günümüzdeki orkinos yetiştiriciliğini Japonya'nın satın alma taleplerini yerine getirme amacı ile uygulamaya girdiğini söylemek mümkündür. Genel olarak Akdeniz de doğadan yakalanan orkinoslarda yağ içeriği talep edilen lezzet alışkanlığına karşı biraz daha az olduğu belirtilmektedir. Özellikle Japonya da sushi denilen ve çiğ olarak tüketilen orkinos etlerinin belli bir yağ oranına sahip olması istenmektedir. Bu talep sonucudur ki Akdeniz de yakalanan her boydaki orkinoslar yakalandıktan sonar kafese alınmakta ve yaş yemlerle bir besiye tabi tutularak etteki yağ oranı yükseltilmektedir. Bu arada doğal olarak da önemli bir canlı ağırlık artışı temin edilmektedir. Canlı ağırlıkta ki artış oranı yaklaşık olarak ile 100 kg olarak ağa konulan bir ürün 140 kg olarak hasat edilmektedir. Beside kullanılacak olan malzeme genel itibari ile Atlantikten avlanmış uskumru ve kalamar gibi gıdalardır.

Mavi yüzgeçli orkinos Biyolojisi ve balıkçılığı:

Mavi yüzgeçli Orkinos (Thunnus thynnus) Atlantik: ve Pasifik okyanusunda da bulunan bir türdür. 3 ın. Boy ve 650 kg ağırlığa ulaşabilir. Her yıl binlerce km yol alarak besin peşinde koşar. Pelajik balıklar ve yumuşakçalarla beslenir. 20 yıla kadar yaşayabilir ve 5-8 yaşlarında cinsel olgunluğa erişirler. Avcılık en çok Atlantik te kuzey ABD kıyılarında, Akdeniz ve Kuzey Batı Afrika kıyılarında yapılır. Türkiye'nin 1999
da 1407 ton 2001 de ise 2000 ton orkinos avladığı belirtilmekte ve avcılık stoklarının gittikçe azaldığı ileri sürülmektedir.

Dünyada akdeniz dışında da orkinos yetiştiriciliği yapılabilmektedir. Bu ülkeler de mavi yüzgeçli orkinos yetiştiriciliği yapılan yerler Güney Afrika, Japonya ve Kanada'dır. Meksika da ise Thunnus obesus ve T aslbacares ( Yeşil yüzgeçli orkinos) türleride yetiştirmeye alınmaktadır.

Yetiştiricilik

Orkinos yetiştiriciliği genel itibari ile avcılık yolu ile yakalanan balıkların kafeslere alınması ve bir müddet beslenmesi biçiminde uygulanır.

Orkinos avcılığı genel itibari ile çevirme ağlarıyla yapılır. Çevrilerek yakalanan balıklar özel bir biçimde dizayn edilmiş olan ağ kafeslere çevirme ağından bir ağ hol ile bu kafese geçmeleri sağlanır. Bu kafesler çok dikkatli ve yavaş yavaş (saatte 1-1,5 mil hızla) çekilerek avlanan balıklar besi kafeslerine getirilir ve aynı şekilde balıklar hiç ellenmeden taşıma kafesinden besi kafesine aktarırlar. Bu uzun ve zorlu bir çalışmadır

Türkiye'de orkinos en fazla Mayıs ve Haziran aylarında avlanır. Çevre şartlarına göre geçmiş senelerde Nisan ayı başlarında da av vermiş olduğu görülmüştür. Türkiye'nin güney bölgesi açıklarında ve 20-120 mil mesafelerde (özellikle Antalya açıkları 40-60 mil) avlanmaktadır.

Orkinoslar çiftliklerde ağ kafeslere alındıktan sonra Japon şaşimi (Sashimi) pazarının isteğine uygun titiz ve itina ile beslenirler. Burada amaç, pazar için geçerli en yüksek kondisyona ulaşmaktır. Kafeslerdeki besleme süresi 4-7 ay kadar sürer. Yem olarak genelde ilk 3-5 ay sardalye ve en son 1-2 ay uskurnru ve ithal kalamar
verilir. Bu yemler daha çok Norveç gibi kuzey Avrupa ülkelerinden ithal edilmektedir. Yaş yemlerle 4-7 ay beslenen orkinoslar pazar isteklerine cevap verecek et kalitesine ulaşmış olurlar.

Ülkemizde genel itibari ile 50 m. çapındaki kafesler kullanılıyor. Derinlik 20-25 m. Arasında olmakta ise de 15 m.Tde yeterli olabilmektedir. Kafeslerin kurulmuş olduğu yerlerdeki deniz derinliği yaklaşık 50-60 m. Dolaylarındadır.

HASAT

Mayıs-Haziran aylarında kafeslerde stoklanan orkinoslar 4-7 ay beslendikten sonra Ekim- Aralık ayları arasında hasat edilirler. Bu mevsimde hem balıklar iyi kondisyon kazanmıştır hem de iyi pazar fiyatına ulaşmıştır. Avustralya gibi güney yarım küre ülkeleri Haziran-Eylül aylarında Japon pazarı için orkinos temin ettikleri halde Akdeniz ülkelerinin orkinos pazarına balık temini kış aylarında başlangıç periyodudur.

Hasat sonrası Orkinosların felç edilmesi, kanının akıtılması, donmuş sevkiyat ve bunun için fileto yapma ile bütün olarak sevkiyat için gerekli teknik işlemler yapılır.

SONUÇ

Orkinos yetiştiriciliği Akdeniz'de son senelerde en hızlı gelişmiş olan bir üreticilik koludur. Çevirme ağlarıyla yakalanan balıkların çok büyük bir çoğunluğu ağ kafeslerde besiye alınarak genel itibari ile Japonya'ya pazarlanmaktadır. Yetiştiriciliğin balıkçılık faaliyetlerini önemli derecede etkilediği açıktır. Bunun yanında bazı problemler yaratacağı da düşünülmektedir. Ancak girişimcilere önemli paralar kazandırdığı da bir gerçektir. Yalnız bu olumlu gidişin sürekli olamayacağı inancı da yaygındır. Bu sebeple kalıcı bir üreticilik olabilmesi için önemli araştırmalar yapılması gerektiği düşünülmektedir.

Özetle;

1- Yetiştiriciliğin aşırı avcılığa neden olması söz konusudur. Bu stoklara zarar verebilir.
2-İlerideki problemlere önleme amacı ile her ülke avlanacak balık miktarı konusunda dikkatli olmalı ve ciddi şekilde kontrol mekanizması kurulmalıdır,
3-Beslemede genel itibari ile insan gıdası olabilecek ürünler hıllauılmaktadır.•Bunun ilerideki sonuçlarının ne olabileceği iyi düşünülmelidir.. çünkü insan gıdası olmayacağı için avlanılmayan küçük balıkların bile avlanarak yem olarak kullanıldığı durumlar gözlenmiştir.
4-Bazı iş yerleriin kıyılara çok yakın kurulması diğer deniz faaliyetleri, için kısıtlayıcı. Bazı sorunlar yarattığı durumlar izlenebilmektedir..

5-0rkinoslara verileri yaş yemlerin ette yağ oranını arttırarak 'kaliteyi iyileştirme faydası yanında yemin ete dönüş oranının düşük olduğu ve kafeslerde denizi kirleten unsurların fazla olduğu belirtilmektedir.

6-0rkinos üretiminin çevreyi kirletmesi yanında yetiştirilen balıkların kirli ortamda bakımı sonucu ileride et kalitelerinde ne gibi etkiler yaratacağı ve Japon pazarının bunu nasıl karşılayacağı eksiksiz olarak bilinmemektedir.

7-Kıyl ötesi yapılan büyük ünitelerinde bazı bölgeler de diğer deniz ulaşımında bölgesel sorunlar yaratabildiği kaydedilmekte ve bu konu da İspanya ve Malta'da bazı sorunlar yaşandığı bildirilmektedir.

8-Netice olarak yukarda sayılan konulardaki problemlerin daima göz önüne alınarak devletlerin her zaman dikkatli olması ve kurulacak iş yerleri için her çeşit sorunu dikkate alarak projelendirilme yapılması önemli konuların başında gelmektedir.

Yavru yetiştiriciliği:

Orkinos besi yetiştiriciliği son senelerde uygulanabilir ve yöntem olarak ortaya konulması ile beraber yavru üretimi konusundaki çalışmalara da hız verilmiştir. Son otuz senede bu konu da yapılmış ve yapılmakta olan çalışmalarla başarılı bir biçimde larva yetiştiriciliğine başlanılabileceği düşünülmektedir. Doğadan balık yakalayarak devam edecek üreticilikte doğaya bağlı kalınması üreticilik bakımından her zaman bir risk
olarak bakılmaktadır. Çevrecilerin yapılan üreticilik üstünde çok büyük kaygıları bulunur. Çünkü seneden yıla Akdeniz'de yakalanan orkinosların boyca küçülmeye başladığı izlenebilmektedir. Çünkü kafeslere konulmak üzere orkinos avlamaya çıkan tekneler daha uzaklara giderek ve orkinosların göç yollarını izleyerek avlanacak yavru miktarını en üst seviyeye çıkarma eğilimindedirler. Bu durum ileriki seneler için çok büyük bir tehlike olarak görülmektedir. Bu nedenledir ki yavru üretimi üstünde başarılı olunduğu taktirde yetiştiriciliğin geleceği garantiye alınacağı gibi arkinos avcılığı eski dönemine dönerek doğal avcılık ve doğal kaynaklar korunmuş olacaktır. Son senelerde pek çok yeni türün yetiştiriciliğe alınması orkinos konusundaki çalışmalarda da yakın bir gelecekte başarıya ulaşabileceği beklenmektedir. Bu konu da daha 15 -20 sene önce üreticilikte pek çok sorun olan çipura, levrek ve kalkan gibi pek çok türde larva üreticilik problemleri çözülmüş ve uygulamalar pratiğe aktarılmış bulunur.

Japonya'da Kinki Üniversitesinde yapılan bir dizi çalışmalar sonucu 2002 yılı itibariyle insan eli altında yumurtadan çıkarılmış ve büyütülmüş orkinos balıklarının bu kitabın basıma hazırlandığı 2004 senesinde 100. Kg ağırlığa ulaşmış olduğu kaydedilerek çalışmaların yakın bir gelecekte pratiğe aktarılabileceği bildirilmiştir. Bu üniversitede doğadan yakalanmış orkinoslardan elde edilen yumurtalardan larva üretilerek başarıya ulaşılmıştır. Bu neticeye, 30 senelik bir deneme yanılma sonucu ve pek çok başarısız, başarılı ve ya az başarılı çalışmalar neticesinde ulaşıldığı belirtilmektedir. '

2012 yılı itibarı ile Japonyadaki çalışmaların başarıyla uygulamaya aktarıldığı bildirilmektedir. Bu tür yavru üretim çalışmalarım ülkemizdede yapılamsı en büyük dileğimizdir.

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.