Gıda Hattı

Defne (Laurus nobilis L.) Hem barışın hem de zaferin simgesi

16 Eylül 2013, 14:08
Paylaş
Defne (Laurus nobilis L.)  Hem barışın hem de zaferin simgesi

Prof. Dr. Neşet Arslan

[email protected]

Defne, kaynaklarda hem barışın hem de zaferin simgesi olarak gösterilmektedir. Kralların tacında ve eski olimpiyatlarda kazananların başına defneli taç takılması zaferin simgesi olduğunu kuvvetlendirmektedir.

Herdem yeşil olmasından dolayı hayat ağacı olarak nitelendirilen defne, kaynaklarda ölümsüzlüğün sembolü olarak da geçmektedir. Defne, Akdeniz çevresi ülkelerinin kültüründe geniş bir yer tutmakta ve çok eskiden beri bilinmektedir. Kutsal kitaplarda adı geçmekte, Hitit, Yunan uygarlıklarında bilinmektedir. Hatta Yunan mitolojisine göre defne, ünlü Apollon’un tecavüzünden korunmak için duasının kabulü ile ağaca dönüştürülen güzel bir kızdır. Kozanlı ünlü Hekim Dioscorides “Materia  Medica” isimli ünlü eserinde defneden de bahsetmektedir.

Defne (Laurus nobilis L.), Lauraceae Familyasına dahil olup, bu familyanın ülkemizdeki tek temsilcidir. Bu familyanın, aralarında tarçın ve avokadonun da bulunduğu takriben 45 cins ve 1000 kadar türü bulunmaktadır. Bitkinin adı Akdeniz Defnesi’dir; ancak sadece defne denilmektedir. Yöresel adları;  tahnal, tefrün, tehnel ve har (Arapça adı) yaprağıdır. Dünyada defne adı başka bitkilere de verilmektedir. Bunlardan en önemlisi bir tarçın türü olan Cinnamomum tamala [Buch.-Ham.] Nees et Eberm. olup, Hint defnesi olarak bilinir. Bir de Latince cins ismi Daphne olan türler vardır. Birçok kişi defne ile dafnenin aynı bitki olduğunu sanmaktadır. Aslında ikisi de birbirinden oldukça farklıdır. Daphne Thymelaceae  familyasındandır. Daphne cinsi türlerine ülkemizde mezeryon, dulaptalotu gibi isimlerler verilmektedir; zehirlidirler.

Defne 3-5, kendi haline bırakıldığında 15-20m kadar boylanabilen herdem yeşil iki evcikli ağaç veya ağaççıktır. Ülkemiz başta olmak üzere Yunanistan, Arnavutluk, İtalya, Fransa, Portekiz, İspanya, Romanya, Fas,  Cezayir, Libya, Suriye gibi Akdeniz havzası ülkelerde, Kırım, Meksika, vb. ülkelerde yayılış göstermektedir. Gürcistan ve İsrail de ise kültüre alınarak yetiştirilmektedir. Türkiye’de bütün kıyı şeridinde doğal olarak bulunmaktadır. Akdeniz iklimine özgün maki denilen bitki örtüsünün karakteristik bir türüdür. Hatay’dan başlayarak Kuzeydoğu Karadeniz’e kadar Hatay, Maraş, Mersin, Antalya, Muğla, İzmir, Balıkesir, Bursa, İstanbul, Zonguldak, Kastamonu, Sinop, Trabzon ve Rize illerinde yayılış göstermektedir. Defnenin toplam yayılış alanının 132 bin hektar civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Defnenin ekonomik değere sahip ürünleri yaprakları, meyvesi ve bunlardan elde edilen uçucu ve sabit yağıdır. Aromatik kokuya sahip yapraklar ekonomik değer açısından en önemli organlarıdır. Bileşiminde; tanen, acı madde ve %1-3 oranında uçucu yağ bulunmaktadır. Uçucu yağ içinde bilhassa %35-60 oranında sineol bulunur. Uçucu yağ oranı ve bileşimi yetiştiği yörelere ve yaprak hasadının yapıldığı aya göre değişmektedir. Defne yaprağı üretimi bitkinin vejetatif büyümesinin durduğu Temmuz-Ekim ayları arasında yapılmaktadır.

Defnede üretim, Orman Genel Müdürlüğü İşletme ve Pazarlama Dairesi Başkanlığınca 1995 yılında yayınlanan 283 no’lu “Orman Tali Ürünlerinin Üretim ve Satış Esasları” tebliği esaslarına göre yapılmaktadır. Tebliğde üç senelik idare müddetine göre, sahanın üç kesim parseline ayrılması ve 2-3 yaşlı yapraklı sürgünlerde üretim yapılması önerilmektedir. Kesilen veya dallardan sıyrılan yapraklar yabancı maddelerden ayrıldıktan sonra rutubetsiz ve gölge yerlerde en fazla 10-15 cm kalınlığında serilerek, 10-15 gün süre ile gölgede kurutulmalıdır. Kurutulan yapraklar sınıflandırılarak paketlenmektedir. Türkiye’de defne yaprağının üretim ve sınıflandırılması TSE tarafından hazırlanan Defne Yaprağı Standardizasyonu’na göre ekstra, birinci, sıra malı, kalbur altı şeklinde yapılmaktadır. Standard’da ekstra sınıfta yaprak boyu en az 25 mm, en çok 100 mm; yaprak eni en az 20 mm, en çok 45 mm olarak verilmiştir.

Türkiye, dünya defne ticaretinde pazar hacminin %90’ını elinde tutmaktadır. Defne yaprağı ihracatımız 2000 yılında 4423.3 ton, 2011 yılında ise 9345 ton olmuştur. Elde edilen gelir de sırasıyla 7963750 ve 26143140 dolardır. İhracat miktarı yaklaşık iki, değeri de 3,5 kat artmıştır.

Nerelerde kullanılır?

Defne yaprakları baharat olarak özellikle deniz ürünlerinde kullanılmaktadır. Terletici, antiseptik ve midevi etkileri vardır.  Defne yaprakları, çay olarak içilir;  bronşite iyi gelir, etkili bir mikrop öldürücüdür, hazmı kolaylaştırır,  mide ve bağırsak gazını giderir, nefes açar, soğuk algınlığı kaynaklı kırgınlığa iyi gelir.

 

Defnenin ikinci önemli ürünü meyvelerinden elde edilen sabit yağdır. Meyveleri %17-25 oranlarında yağ ihtiva ederler. Özellikle Hatay yöresinde, köylüler tarafından geleneksel yöntemlerle yılda150-200 ton civarında yağ çıkarılmaktadır. Defne yağı (gar yağı) defne sabunu imalinde ve parfümeri sanayinde kullanılmaktadır. Geleneksel defne sabunu, hem cilt hem de saç için kullanılabilen; kuru, yağlı veya alerjik ciltlerde özellikle tavsiye edilen bir sabundur. Sivilce, tahriş, mantar, sedef, pişik, isilik, alerji ve kaşıntı gibi cilt rahatsızlıklarında ve parazitlerde faydalıdır. Defne sabunu, saç dökülmesi ve kepeklenmeye karşı etkilidir.

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.