Gıda Hattı

Çölyak hastalığı nedir? Çölyak belirtileri nedir?

9 Mayıs 2021, 12:20
Paylaş
Çölyak hastalığı nedir? Çölyak belirtileri nedir?

Çölyak hastalığı, beslenme yoluyla alınan gluten proteininin bağırsaklarda reaksiyona yol açması durumu olarak tanımlanabilir. Halk arasında kimi zaman unlu mamul yiyememe hastalığı, ekmek yiyememe hastalığı olarak da anılır. Peki Çölyak hastalığı belirtileri nedir? Merak ettiğiniz her şey bu yazıda...

Çölyak nedir?

Çölyak hastalığı, beslenme yoluyla alınan gluten proteininin bağırsaklarda reaksiyona yol açması durumu olarak tanımlanıyor. Bu, kalıcı bir durumdur. Yani hastalık kendiliğinden veya bir ilaç tedavisi ile geçmez.

Çölyak hastaları ekmek gibi gluten içeren bir ürün yediğinde vücutta ciddi bir tepki ortaya çıkar. Bu tepki bağırsağın villi (ince bağırsağın iç duvarında bulunan küçük parmak benzeri çıkıntılar) adı verilen kısmına zarar verir. Villi zarar gördüğünde, ince bağırsaklar besinleri düzgün şekilde emerek vücuda kazandıramaz.

Sonuç olarak vücut yeterli besin alamaz ve kemik yoğunluğunun azalması, yetersiz beslenme, düşük, nörolojik hastalık gibi durumlar ortaya çıkabilir.

Günümüzde insanlarda en sık rastlanan genetik hastalık olarak kabul edilmektedir. Olgular asemptomatik olabildiği gibi, tanı gecikmesinde ölüme kadar varabilen geniş bir klinik yelpaze ile karşımıza gelebilmektedir. Çölyak hastalığı tanı öncesi yüksek morbidite ve mortaliteye neden olurken, tanı konulduktan sonra hastalık olmaktan çıkarak bir yaşam biçimi haline gelmektedir.

Çölyak hastalığı belirtileri gıda alerjisinden daha farklıdır.

Eğer buğday alerjiniz varsa (Çölyakla aynı şey değildir), buğday içeren gıdaları yediğinizde gözlerde sulanma, kaşınma ve nefes alma güçlüğü gibi sorunlar yaşayabilirsiniz.

Gluten nedir? Zararlı mı?

Gluten, tahıllarda bulunan bitkisel bir proteindir. Aşağıdaki tahıl ürünlerde doğal olarak bulunur.

  • Buğday,
  • Arpa,
  • Yulaf,
  • Çavdar,

Yoğurulan bir hamurun elastik hale gelmesini sağlayan da glutendir. Sağlıklı bireyler tarafından tüketilmesinde bir sakınca yoktur.

Çölyak kalıtsal mı? Nasıl ve neden ortaya çıkıyor?

Çölyak hastalığı aslında kalıtsal bir hastalıktır. Yani hastalığın ortaya çıkmasında ailenizden aldığınız genler önemlidir.

Ancak son dönemde yapılan araştırmalar hem genetik hem çevresel faktörlerin bu hastalıkta önemli olduğunu gösteriyor.

 TC Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü verilerine göre, Türkiye’de 2017 itibariyle 40.703 tanı almış Çölyak hastası olduğu anlaşılıyor. Hastaların yalnızca %10’una tanı konduğu düşünülürse, Türkiye genelinde 400 binin üstünde hasta olduğu düşünülebilir.

Avrupa'da hastalığın görülme sıklığı 1/350 ile 1/2000 arasında değişirken İrlanda ve Avusturya'da hastalık prevelansı daha yüksektir. Görülme sıklığı Kuzey Amerika'da Avrupa'dan düşüktür. ABD’de 1.8 milyon kişinin bu hastalıktan muzdarip olduğu tahmin edilmektedir.

Çölyak hastalığı ölümcül müdür?

Bu, ölümcül bir hastalık değildir. Yaşam boyu sürer ancak ölüme yol açması muhtemel değildir.

çölyak hastalığı belirtileri

Çölyak hastalığı belirtileri nedir?

  • İshal. Bu belirti herhangi bir yaşta başlayabilir ve teşhisten önce yıllar sürebilir.
  • Yorgunluk, halsizlik ve uyuşukluk.
  • Gaz, karın bölgesinde gerginlik
  • Kronik kabızlık. Bazı kişilerde ishalden daha sık görülür.
  • Karın ağrısı ve gerginlik hissi.
  • Bulantı, bazı durumlarda kusma.
  • En yaygını demir veya folik asit eksikliğidir. Anemi, Çölyak hastalığı teşhisi konana ve glutensiz diyet uygulanana kadar diğer tedavilere cevap vermez, veya geçtikten sonra tekrarlar.
  • Kemik yoğunluğu kaybı (Osteoporoz)
  • Baş ağrısı veya genel yorgunluk
  • Kemik veya eklem ağrısı
  • Ağız ülseri
  • Kilo kaybı
  • Mide veya yemek borusunda yanma

Yetişkinlerde daha seyrek rastlanan Çölyak hastalığı belirtileri

  • Ciltin kolay morarması
  • Ağız ve dilde küçük yaralar ve/veya şişme
  • Kısırlık veya düşük
  • Düşük kalsiyum seviyelerine bağlı kas spazmları
  • B12, A, D, E ve K vitamini eksiklikleri
  • Kabarcıklı kaşıntılı cilt kızarıklığı (dermatitis herpetiformis)
  • Nörolojik problemler
  • Konsantrasyon güçlüğü
  • Kemik ve eklem ağrıları

Çocuklarda Çölyak hastalığı belirtileri

  • Bulantı veya kusma
  • Karın bölgesinde şişkinlik veya gaz
  • İshal
  • Kabızlık
  • Açık renkli, kötü kokulu dışkı
  • Büyük çocuklarda kilo kaybı
  • Küçük çocuklarda kilo alımının yetersiz olması
  • Kronik anemi

Çölyak testi nasıl yapılıyor?

Birçok kişi hasta olduğunu bilmez. Araştırmacılara göre hastaların yalnızca %20’sina doğru bir teşhis konabiliyor. İnce bağırsakta oluşan hasarın çok yavaş ve Çölyak hastalığı belirtilerinin değişken olduğu biliniyor. Bu da teşhisin bazen yıllar sonra konulabilmesine neden oluyor.

Çölyak testi doktorlar tarafından 2 farklı şekilde uygulanır:

  • Belirli antikorların arandığı seroloji testleri
  • Çölyak hastalığını elemek için insan lökositi antijenlerini arayan genetik testler

Halihazırda gluten tüketmiyorsanız, sonuçların doğru çıkması için Çölyak testi öncesi bundan vazgeçmeniz gerekiyor.

Çölyak testi pozitif çıkarsa (pozitif sonuç hasta olduğunuz anlamına geliyor), bu kez endoskopi yaptırmanız gerekiyor. Bu işlemle doktor ince bağırsağınızı inceleyerek ufak bir parça alır ve zarar görüp görmediğini anlamak için inceler.

Çölyak tedavisi mümkün mü? Çölyak hastalığı geçer mi?

Çölyak tedavisi için geliştirilmiş işe yarayan bir ilaç yoktur. Ne yazık ki bu hastalığın tedavisi henüz bulunmuş değil. Bu nedenle Çölyak tedavisi için yapılabilecek tek uygulama, sıkı bir glutensiz beslenmeyi benimsemektir.

Hastalığın sebebinin ortadan kaldırılması sayesinde, ince bağırsak yüzeyinde oluşan hasar dahil vücutta oluşan tüm rahatsızlıklar tamamen iyileşir. Katı diyet sürdürüldüğü müddetçe tüm hastaların iyileşmesi beklenir. İlk etkileri görmek için birkaç hafta beklemeniz gerekecektir.

Çölyak tedavisi ilk haftalarda hem glutensiz hem laktozsuz bir beslenme şeklinde devam ettirilebilir. Bunun amacı, bağırsak yüzeyinin kendini tamir etmesine ve laktaz enzimi miktarlarını normale getirmektir.

Tedavi süresince ekmek, kek ve diğer unlu mamüllerin yanında bira, makarna, tahıllar ve hatta bazı diş macunları, ilaçlar ve gluten içeren ürünlerden uzak durmanız gerekiyor.

Ciddi bir besin eksikliği yaşıyorsanız, doktorunuz size gluten içermeyen vitamin ve mineral takviyeleri verebilir. Aynı zamanda ciltte kızarıklık gibi sorunlarınız için bazı ilaçlar reçeteli olarak yazılabilir.

Çölyak tedavisi için glutensiz beslenmeye başladıktan birkaç hafta sonra ince bağırsaklarınız iyileşmeye başlayacağından, kendinizi daha iyi hissedeceksiniz.

Tedavi edilmezse ne oluyor?

Teşhis veya tedavisi yapılmadığında birçok sağlık sorununa yol açıyor. Çölyak hastalığı tedavi edilmezse uzun vadede:

  • Demir eksikliği anemisi,
  • Osteoporoz veya osteopeni başlangıcı,
  • Kısırlık veya düşük,
  • Laktoz intoleransı,
  • Vitamin ve mineral eksiklikleri,
  • Merkezi ve çevre sinir sistemi rahatsızlıkları,
  • Pankreas yetmezliği,
  • Bağırsak lenfoması ve diğer sindirim sistemi tümörleri,
  • Safra kesesinin çalışmaması,
  • Bunama, migren, epilepsi nöbetleri, kas koordinasyon bozukluğu, nöropati gibi nörolojik sorunlara,

yol açabiliyor.

gluten

Çölyak diyeti nasıl yapılır?

Eğer tanı aldıysanız ve tedaviye başlıyorsanız, sıkı bir glutensiz beslenme uygulamanız gerekiyor. İlk olarak aşağıdaki doğal olarak gluten içeren ürünlerden ve bunları içeren ürünlerden uzak durmanız gerektiğini bilin:

  • Buğday,
  • Çavdar,
  • Yulaf,
  • Arpa,

Çölyak hastaları ne yiyemez?

Etiketinde “gluten içermez” ibaresi bulunmadığı müddetçe, aşağıdaki ürünlerde büyük ihtimalle gluten vardır ve uzak durmanız gerekir:

  • Ekmek, hamburger ekmeği, dilimli ekmekler
  • Kek, bisküvi, kıtır ekmek,
  • Sosis ve konserve et ürünleri,
  • Bira,
  • Unlu mamuller ve fırın ürünleri,
  • Makarna, kahvaltılık gevrek,
  • Hazır paket çorba ve hazır soslar

Doğal olarak gluten içermeyen gıdalar ne?

Doğal olarak gluten içermeyen birçok gıda bulmak mümkün. Bunlar şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Taze meyve ve sebzeler,
  • Pirinç, patates, mısır,
  • Et (sosis vb. değil), balık,
  • Yumurta,
  • Süt, peynir, yoğurt,
  • Bezelye, mercimek ve fasulye,
  • Katı ve sıvı yağlar,
  • Glutensiz etiketinde sahip ürünler

Ülkemizde, tespit edilebilir gluten içermeyen gıda ürünleri “gluten içermez” veya “glutensiz” gibi etiketlerle birlikte satılabilmektedir. Bazı ithal gıda ürünleri de “glutensiz” etiketiyle satılabilmektedir.

Kaynaklar

Haber Etiketleri

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.