Gıda Hattı

Ay nasıl oluştu? Büyük Çarpışma Teorisi ve diğerleri

16 Haziran 2022, 17:55
Paylaş
Ay nasıl oluştu? Büyük Çarpışma Teorisi ve diğerleri

Bilim insanları Ay nasıl oluştu sorusuna halen net bir cevap veremese de, bu konuda geniş çevrelerce desteklenen bazı teoriler var.

Ay'ın güneş sisteminin oluşmasından 100 milyon yıl sonra ortaya çıktığı düşünülüyor. Bu durum bilim insanlarını ayın oluşumu hakkında soru sormaya itiyor. Ay diğer gezegenlerle aynı şekilde ortaya çıkmadıysa bu nasıl oldu? Bu soruya bilim çevrelerince verilen üç popüler cevabı inceledik:

Büyük Çarpışma Teorisi

Ay nasıl oluştu

Ay'ın oluşumu konusunda en fazla destek gören teori "büyük çarpışma teorisi" olarak adlandırılıyor. Buna göre Ay, güneş sisteminin ilk zamanlarında dünyamıza çarpan dev bir obje sayesinde oluşmuş olabilir.

Güneş sistemimizdeki gezegenlerin genç güneşimizin çevresinde dönen gaz ve toz bulutundan oluştuğunu biliyoruz. Peki bu şekilde ortaya çıkmadıysa, Ay nasıl oluştu? Bilim insanlarına göre, yeni meydana gelmiş güneşimizin çevresinde dönen gaz ve toz bulutu kümeler halinde toparlanarak önce nispeten küçük, sonrasında Mars boyutunda objeler oluşturdu. Küçüklü büyüklü objeler zaman içerisinde birbirleri ile çarpışıp birleşerek günümüzde sayabildiğimiz gezegenlere dönüştü.

Çarpan gök cisminin plakası: Theia

Teoriye göre, Dünya'nın kabuğu yeni yeni soğurken Theia adı verilen, Mars gezegeni boyutunda bir gök cismi gezegenimize çarptı ve birçok parçasını uzaya savurdu. Dünya'nın çekim gücü bu parçaların bir kısmını yörüngede tuttu. İşte bu şekilde güneş sistemimizde çevresinde döndüğü gezegene kıyasla en büyük uydu olan Ay ortaya çıktı.

Bilim insanları bu yargıya Ay'ın bileşimine bakarak varıyor. Teoriye göre Ay dünyanın yeni soğumaya başlamış, hafif elementlerden oluşan kabuk kısmından meydana geliyor. Bu nedenle de yoğunluğu dünyamızın şimdiki halinden çok daha az.

NASA'ya göre Ay'ı meydana getirebilecek bu boyutta bir çarpışma, daha sonra dinozorları yer yüzünden sildiği düşünülen çarpışmanın 100 milyon katı kadar enerji ortaya çıkarmış olmalı.

Büyük Çarpışma Teorisi benzerliği açıklamıyor

Bu teoriye karşı çıkanlar ise normal şartlarda Ay'ın en az %60'ının Dünya'ya çarpan Theia'nın materyalinden meydana gelmiş olması gerektiğini, diğer yandan Dünya ve Ay arasındaki yapısal farkın beklenenden çok daha küçük olduğunu söylüyor.

Ancak yapılan son araştırmalar Ay yüzeyinin Dünya ile çok benzeşmesine rağmen uydunun kabuğunun derinlerinden toplanan materyalde yer alan maddelerin dünyadakinden çok daha farklı oksijen izotopları içerdiğini, bunun da Theia ile çarpışma teorisini desteklediğini gösteriyor.

Benzer bir teori ise Dünya'nın tek bir gök cismi ile çarpışmasından ziyade, güneş sisteminin ilk zamanlarındaki durumu yansıtacak şekilde daha küçük birçok gök cismi tarafından bombardımana tutulduğu, Ay'ın da bu çarpışmalardan uzaya saçılan parçalarla oluştuğu yönünde.

Ay nasıl oluştu? Diğer teoriler

Bu konuda bir başka teori Ay ve Dünya'nın aynı zamanda oluşmuş olabileceği yönünde. Gezegen ve uydusunun aynı anda oluşması görülebilecek bir durum, ve Ay'ın Dünya çevresindeki yörüngesinin dünyanın güneş çevresindeki yörüngesiyle aynı düzlemde olmasını daha iyi açıklıyor. Diğer yandan Ay'ın Dünya'ya göre daha düşük yoğunlukta olması bu teoriye gölge düşürüyor.

Bir başka teori ise Mars'ın 5 katı boyutundaki iki gök cisminin birkaç kere çarpışması sonrası Dünya'nın ve daha sonra Ay'ı oluşturacak bir toz bulutunun ortaya çıktığını öne sürüyor. Çarpışmaların sonucunda iki gök cisminin benzer kimyasal bileşenler içerdiği söyleniyor.

Ay Dünya'ya geçerken mi uğradı?

Birçok destek bulan bir diğer teori ise yakalama teorisi. Buna göre Dünya'nın çekim gücü, yanından geçen Ay'ı yakaladı ve yörüngeye soktu. Bu durum örneğin Mars'ın ayları Phobos ve Deimos için geçerli. Diğer yandan bu tarz uyduların genellikle Ay gibi küre şeklinde değil farklı şekillerde oldukları, yörüngelerinin ise çoğunlukla gezegenlerinin yörüngeleri ile paralellik göstermediği biliniyor.

Tüm bu teoriler arasında en fazla bilimsel kanıtla destekleneni büyük çarpışma teorisi. Yine de bilim insanları Ay nasıl oluştu sorusuna daha kesin bir cevap verebilmek için çalışmaya devam ediyor.

Ay hakkında hap bilgiler

Ay nasıl oluştu

  • Dünyadan uzaklığı: 385.000 km
  • Ay'a giden insan sayısı: 24
  • Ay'a ayak basan insan sayısı: 12
  • Ay'a giden robot ziyaretçiler: 100'den fazla
  • Dünyanın ötesinde insanların ayak bastığı tek yer
  • Dünyanın tek doğal uydusu
  • Galileo 1610'da Jüpiter'in uydularını keşfedene kadar bilinen tek uydu
  • Güneş sistemindeki 200'den fazla uydunun en büyük 5'incisi
  • Çevresinde döndüğü gezegene oranla en büyük uydu (çapı dünyanın dörtte birinden büyük)
  • Dünyamızın salınımını dengeleyerek iklimi düzenliyor
  • Egzosfer adında çok seyrek bir atmosferi var
  • Kendi uydusu yok

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.