Gıda Hattı

Antimikrobiyal Direnç ile Başetme: Sorumlu ve İhtiyatlı Kullanım!

27 Aralık 2019, 17:17
Paylaş

Antimikrobiyal ürünlerin aşırı ve yanlış kullanımı, bu ürünlere dirençli organizmaların ortaya çıkmasına ve yayılmasına sebep olmaktadır. AMD mikroorganizmalar, gıda zincirlerinde gelişebilir ve doğrudan maruz kalma, tüketim veya çevre yoluyla hayvanlar ve insanlar arasında hareket edebilir. AMD'nin ortaya çıkışını ve yayılmasını en aza indirmek için koordineli, çok sektörlü ve çok uluslu bir çaba gereklidir.

Antimikrobiyal Direnç ile Başetme: Sorumlu ve İhtiyatlı Kullanım - Dr. Hüseyin Sungur

Antimikrobiyal direnç (AMD), insan ve hayvan sağlığı için endişe yaratan önemli bir küresel tehdittir. AMD, mikroorganizmaların (bakteriler, mantarlar, virüsler ve parazitler) antibiyotikler gibi antimikrobiyel maddelere karşı geliştirdiği direnci ifade eder. Bu, çevreye adaptasyon yoluyla doğal olarak meydana gelebilir.

antibiyotik direnci

Antimikrobiyal direnç, her yıl 10 milyon kişinin ölümüne sebep oluyor

Ancak, kaygı verici olan antimikrobiyallerin uygunsuz ve aşırı kullanımı nedeniyle hızla AMD'nin yayılma hızının artmasıdır. Bu artışta; düzenleme ve denetim eksikliği, aşırı, bilinçsiz veya uygunsuz kullanım, antibiyotiklerin ilaç olarak değil büyüme faktörü olarak kullanılması, antimikrobiyellere kolay erişim, kayıt dışı ve internet satışları gibi çeşitli faktörler rol oynamaktadır. AMD’nin yılda 10 milyon insanın ölümüne ve ülkelerin milli gelirlerinin %3,5 ile %20 arasında azalmasına neden olduğu tahmin edilmektedir.

Antimikrobiyel ilaçların beşerî ve veteriner hekimlikte kullanılması ile birçok ölümcül hastalık tedavi edilebilmekte, insan ve hayvan sağlığı ile gıda güvenilirliğinin gelişimine katkı sunmaktadır. Bununla birlikte, antimikrobiyel ürünlerin aşırı ve yanlış kullanımı ve yukarıda zikrettiğimiz faktörler bu ürünlere dirençli organizmaların ortaya çıkmasına ve yayılmasına sebep olmaktadır. Tarım sistemlerinde AMD’li mikroorganizmalarının bulunması yediğimiz yiyeceklerde de bu dirençli organizmaların bunduğuna işaret etmektedir. AMD mikroorganizmaları gıda zincirlerinde gelişebilir ve doğrudan maruz kalma, tüketim veya çevre yoluyla hayvanlar ve insanlar arasında hareket edebilir. Sonuç olarak, AMD'nin ortaya çıkışını ve yayılmasını en aza indirmek için koordineli, çok sektörlü ve çok uluslu bir çaba gereklidir.

tiyopeptitler

AMD gelişimi nasıl önlenebilir?

Hayat kurtaran antimikrobiyel ilaçların beşerî ve veterinerlik hekimlikte kullanılabilirliğinin sürmesi, geleceğimiz açısından hayati derecede önemlidir. AMD gelişmesi halinde ise bulaşıcı hastalıkların başarıyla tedavisi mümkün olmayacaktır. Hayvan sağlığı ve refahı, antimikrobiyeller dahil olmak üzere kaliteli veteriner ilaçlarının mevcudiyetine, etkinliğine ve uygun kullanımına bağlıdır. Hastalık kontrol yönetiminde ve hayvan refahının iyileştirilmesinde ilerlemeye devam etmek için, antimikrobiyallerin kullanımının, Dünya Hayvan Sağlığı Örgütünün (OIE) standartlara uygun hale getirilme mecburiyeti vardır. Dünya çapında hayvan sağlığını geliştirmekten sorumlu uluslararası bir kuruluş olarak OIE, antimikrobiyellerin sorumlu ve ihtiyatlı kullanımının mevzuata bağlanmasını önermektedir. Bu konuda veteriner hekimlere ve çiftçilere önemli sorumluklar düşmektedir.

Küresel ölçekte ise Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE) ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) AMD'nin artışını engellemek için sorumluluk üstlenmiş ve eylem planları ortaya koymuştur. “Tek sağlık” yaklaşımının doğasına uygun olarak OIE, FAO ve DSÖ arasında oluşturulan iş birliği, AMD mücadelesini başarılı kılarak hayvan ve halk sağlığı risklerini en aza indirmeyi hedeflemektedir.

fao-antimikrobiyal-direnc-plan-gidahatti

Tek Sağlık yaklaşımı

Tek sağlık yaklaşımı, insanların, hayvanların ve ekosistemlerin sağlığının birbirine bağlı olduğunu, sorunların çok sektörlü iş birliği ile çözülebileceğini öngörmektedir. Bu bağlamda, 2015 yılında DSÖ bir küresel eylem planı yayınlamıştır. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 21 Eylül 2016 tarihinde AMD’nin yarattığı küresel tehditle mücadele etmeyi amaçlayan siyasi bir bildiri kabul etmiş ve Küresel Eylem Planı doğrultusunda tek sağlık yaklaşımını doğruluğuna vurgu yapmıştır.

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü ise AMD ile mücadele etmek ve hayvanlarda antimikrobiyallerin ihtiyatlı kullanımını teşvik etmek için Birleşmiş Milletler Genel Kuruluna resmi olarak taahhütte bulunmuştur. Bunun üzerine OIE Küresel Eylem Planında belirlenen hedeflerin gerçekleştirilmesi için küresel çabalara destek olmak amacıyla bir stratejik plan hazırlamıştır. AMD ile ilgili OIE’nin söz konusu stratejisi antimikrobiyallerin ihtiyatlı kullanımına dayanan dört ana hedef ortaya koymaktadır:

1. Antimikrobiyel dirence karşı farkındalık ve bilinç oluşturmak

2. Gözetim (sürveyans) ve araştırma yoluyla AMD alanında bilginin güçlendirilmesi

3. İyi yönetişim ve kapasite geliştirmenin desteklenmesi

4. Uluslararası standartların uygulanmasının teşvik edilmesi

OIE’nin AMD ile mücadele planı

OIE, toplumların ilgili katmanlarında AMD risklerinin anlaşılmasını sağlamak, antimikrobiyallerin kullanımını azaltmak ve antimikrobiyellere dirençli mikro organizmaların ortaya çıkmasını ve yayılmasını yavaşlatan önlemlerin alınmasını teşvik etmek için iletişim ve savunuculuk materyalleri hazırlayarak, üye ülke veteriner servislerine destek olmaktadır. Üye ülkelere özellikle hayvanlarda antimikrobiyel ürünlerin sorumlu kullanımını destekleyen profesyonel bir kültürün oluşması için hayvan sağlığı otoriteleri ve veteriner eğitim kuruluşları aracılığıyla AMD bilincini oluşması için gerekli çalışmalar yapmasını önermektedir.

OIE’nin önem verdiği başka bir husus ise üye ülkelerin kendi ülkelerinde ilgili sektörlerle ve kurumlarla ortak çalışmalar yapması, aşılama ve biyogüvenlik önlemlerinin teşvik edilmesi ve koruyucu veteriner hekimliğin önemsenmesidir.

antimikrobiyal-direnc-analiz-gidahatti
Fotoğraf: ©FAO/Dorin Goian

Küresel tehdide karşı iş birliği kaçınılmaz!

AMD’nin küresel bir tehdit olduğunu belirtmiştik. Antimikrobiyel dirençli patojenlerin ortaya çıkması, hayvanlarda ve insanlarda bulaşıcı hastalıklara karşı elde edilmiş başarıların kaybedilmesine sebep olabilir. Bu nedenle ülkelerin AMD ile mücadeleyi amaçlayan politika ve savunuculuk girişimlerinin uyumunu ve koordinasyonunu sağlamak için OIE, DSÖ ve FAO ile iş birliği yapmaları kaçınılmazdır. Bu tarz çalışmaların sağlıklı yapılabilmesi için antimikrobiyel kullanım düzeyinin bilinmesi ve dirençli organizmaların varlığını tespit edilmesi ve raporlanması gerekmektedir.

Birçok ülkede gerçekleştirilen OIE Veterinerlik Hizmetleri Performans Değerlendirme Misyonları, antimikrobiyel ilaçların yaygın dağıtım ve kullanımlarının büyük ölçüde kontrolsüz olduğunu ve izlenmediğini tespit etmiştir. OIE üyesi ülkelerin çoğunda antimikrobiyel kullanımı ve direnç için izleme ve gözetim standartları benimsenmiş olmasına rağmen, uygulamadaki eksiklikler, risklerin tam olarak anlaşılmasını ve gerekli müdahalelerin yapılmasını kısıtlamaktadır.

Antibiyotik kullanımı nasıl olmalı?

Antibiyotik kullanımı en aza indirilmelidir

Hayvancılık sektörünün antimikrobiyellere bağımlılığını azaltacak ve AMD'nin ortaya çıkışını ve yayılmasını yavaşlatacak yeni ürünlerin ve metodolojilerin geliştirilmesi, her ülkenin önceliği olmak zorundadır. Öncelikle antibiyotik kullanımını en aza indirecek hastalık önleyici tedbirlerine alınması gerekir. Bu konuda alınabilecek belli başlıca tedbirleri şöyle sıralayabiliriz:

Uygun barınak, doğru besleme, sağlıklı su temini ve hayvan refahı, işletmelerde etkin biyogüvenlik tedbirlerinin alınması, doğru aşılama, reçeteli ilaç kullanımı, önerilen doz ve süreye uyulması, kümes hayvanları hariç, özellikle yem yoluyla grup tedavileri için antibiyotik kullanmaktan kaçınılması ve süresi   dolmuş antibiyotiklerin kullanılmaması.

AMD ile mücadelede önemli bir başka husus ise veteriner ürünlerinin üretimi, pazarlaması, ithalatı, dağıtımı ve kullanımını düzenleyen mevzuatın oluşturulması gerekliliğidir. OIE standartları doğru mevzuatın hazırlanması ve uygulanması için iyi bir referanstır.

Antimikrobiyallerin ihtiyatlı kullanımını sağlamak için OIE’nin uluslararası standartlarının benimsenmesi ve sosyal, ekonomik ve kültürel koşulları göz önünde bulundurularak AMD ile mücadele yürütülmesi ertelenemez bir sorumluluktur. Bu sorumluğun antimikrobiyel direncin oluşmasında sorumluluğu olan tüm sektörlerce paylaşılması ise yasal ve etik bir zorunluluktur. Aksi takdirde insan ve hayvan sağlığını, dolayısıyla geleceğimizi koruyamayız.

Yararlanılan Kaynaklar:

1.The OIE Strategy on Antimicrobial Resistance and the Prudent Use of Antimicrobials/ November 2016

2. Fao Anımal Productıon And Health / Manual 23

Dr. Hüseyin Sungur

[email protected]

Yazarın Diğer Yazıları

Gıda Hattından güncel e-bülten almak için adresinizi girip kayıt olabilirsiniz.

.